[{"data":1,"prerenderedAt":28},["ShallowReactive",2],{"metaeast_zhouyigaodaoyd_vn-gaodaoyiduan-31":3},{"slug":4,"archived":5,"date_created":6,"date_updated":7,"title":8,"seotitle":9,"seodescription":10,"htmlcode":11,"number":12,"content":13,"title1":14,"content1":15,"title2":16,"content2":17,"title3":18,"content3":19,"title4":20,"content4":21,"title5":22,"content5":23,"title6":24,"content6":25,"title7":26,"content7":26,"seo_keywords":27,"og_title":8,"og_description":10},"gaodaoyiduan-31",false,"2026-08-11T01:18:24.443Z","2026-07-04T14:35:14.000Z","Đầm trên Núi, quẻ Hàm: hanh thông, giữ chính thì có lợi. Cưới con gái thì tốt lành.","Takashima Ekidan, quẻ thứ 31: Trạch Sơn Hàm — nguyên văn quái từ và lời giải quẻ — Thư khố Huyền học phương Đông","Giải quẻ Hàm của Takashima Ekidan, quẻ thứ 31, Trạch Sơn Hàm: quái từ “Hàm: hanh thông, lợi về chính, lấy vợ thì tốt lành”, kèm lời đoán và phần giải thích chi tiết các trường hợp chiêm nghiệm thực tế.","䷞",31,"31　Đầm trên Núi, quẻ Hàm \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n “Kinh Thượng” mở đầu bằng Càn và Khôn, lấy Trời Đất làm nguồn gốc của mọi biến hóa; “Kinh Hạ” mở đầu bằng Hàm và Hằng, lấy vợ chồng làm khởi đầu của năm mối quan hệ luân lý. Trời đất không phân chia thì không thành lưỡng nghi; nam nữ không hòa hợp thì không sinh sôi. Vì vậy Càn và Khôn đối nhau như hai bậc trưởng lão, còn Hàm là sự giao hợp của hai người trẻ. Thể quẻ Hàm cũng từ Càn Khôn mà ra: Càn ba lần cầu ở Khôn được Cấn, tượng người con trai út; Khôn ba lần cầu ở Càn được Đoài, tượng người con gái út. Nam nữ cảm ứng nhau do tính tình; hai người trẻ kết hợp, người nam hạ mình trước người nữ, đó càng là sự cảm ứng chính đáng. Có tâm ý thì gọi là cảm, không tâm ý thì gọi là Hàm, nghĩa là tất cả. Thể quẻ lấy hình tượng “núi và đầm thông khí”; cả sáu hào đều ứng nhau, Hàm hòa hợp thông suốt, vật và ta cùng tốt đẹp. Đó là lý do quẻ này mang tên Hàm. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Hàm［1］: hanh thông, giữ chính thì có lợi. Cưới con gái thì tốt lành. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ▲　Chữ Hàm trong văn tự giáp cốt \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n “Hàm” nghĩa là hanh thông. Có bảy quẻ nói về sự kết hợp nam nữ. Hằng là nam nữ đều trưởng thành; Ký Tế và Vị Tế là trung nam trung nữ; Tiệm và Quy Muội là người trẻ gặp người lớn tuổi; còn Tổn tuy nam nữ đều trẻ, nhưng nữ ở dưới nam. Không quẻ nào đạt được sự hanh thông và chính đáng như Hàm. “Cưới con gái thì tốt lành” là vì từ lễ nạp thái cho đến lễ thân nghênh, người nam đều hạ mình trước người nữ; nếu sáu lễ không đầy đủ thì người con gái trinh chính không xuất giá. Thiên “Quan Thư” nói: “Cô gái dịu dàng hiền thục là bạn lứa tốt của người quân tử”; cái tốt lành của việc cưới vợ có thể thấy ở đó. Chú giải Kinh Thi nói người con gái hiền thục có đức u nhàn, đoan tĩnh và trinh chính; đó chính là ý “giữ chính thì có lợi”. Hàm lấy Đoài là đầm ở trên Cấn là núi; hai khí cảm ứng nhau, cảm rồi thông. Nhưng trai trẻ gái trẻ dễ bị tình cảm lay động: được chính thì tốt, mất chính thì xấu, nên nói “giữ chính thì có lợi”. Cái tốt lành của việc cưới vợ chỉ nằm ở đức trinh chính của người nữ. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Thoán truyện nói: Hàm là cảm ứng. Hào mềm ở trên, hào cứng ở dưới; hai khí cảm ứng nhau và cùng tương trợ. Biết dừng mà vui, nam hạ mình trước nữ; vì thế hanh thông, giữ chính thì có lợi, cưới con gái thì tốt lành. Trời đất cảm ứng nhau nên muôn vật hóa sinh; thánh nhân cảm ứng lòng người nên thiên hạ hòa bình. Xem điều mà chúng cảm ứng thì có thể thấy tình trạng của trời đất và muôn vật. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ▲　Chữ Hàm trong văn tự kim văn \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Quẻ này đặt thiếu nam của Cấn ở dưới thiếu nữ của Đoài, lấy sự khởi đầu của vợ chồng làm tượng, tức đạo hôn nhân. “Nhu ở trên, cương ở dưới” nghĩa là nhu là đạo của vợ, cương là đạo của chồng, hai khí cương nhu cảm ứng nhau trên dưới. “Dừng mà vui” nói về chuyện phòng the: vui mà không biết dừng thì dễ trôi vào dâm loạn; dừng mà không vui thì có thể mất niềm hoan lạc. Cấn dùng sự dừng để chế, Đoài dùng niềm vui để hòa; cảm ứng được chính thì vợ chồng phân biệt bổn phận, tiết độ đúng lúc, cảm rồi thông, nên hanh thông. Thể quẻ lấy cảm làm nghĩa, tượng quẻ lấy hanh làm điều tốt, vị quẻ lấy “nam hạ mình trước nữ” làm điều lành. “Thủ” nghĩa là cưới. Lễ nói: “Nam tử tự mình nghênh đón, nam đi trước nữ, đó là nghĩa cương nhu.” Vì vậy “nam hạ nữ” là hạ thấp sự tôn quý của người nam để coi trọng lễ thân nghênh, tuyệt nhiên không thể so với kẻ chui khe trèo tường; bởi thế nói “giữ chính thì có lợi”. Nữ ở dưới nam là đạo thường của vợ chồng, nên Hằng lấy đó làm tượng; nam ở dưới nữ là lễ khởi đầu của việc nghênh hôn, nên Hàm lấy đó làm tượng. Hàm là cảm. Công dụng của cương nhu là cảm nhau bằng khí; đạo hôn nhân là cảm nhau bằng tình; mà trai trẻ gái trẻ lại càng dễ cảm động về tình. Vì tình dễ dao động nên họ vui thích nhau; cũng vì dễ vui thích nên càng quý ở chỗ biết dừng. Đó chính là sự tĩnh của núi Cấn chế ngự sự động của đầm Đoài. Hàm có lợi ở sự chính; chính thì hanh, hanh thì tốt. Suy rộng ra, phòng the mở đầu nguồn giáo hóa của bậc vương giả; tu thân và tề gia bao quát cốt yếu của trị quốc, bình thiên hạ. Trời đất nhờ sự cảm ứng của Hàm mà hóa sinh muôn vật; thánh nhân nhờ sự cảm ứng của Hàm mà khiến lòng người bình hòa. Công hóa sinh và phúc thái bình đều từ đó thành tựu và lan rộng. Sự dừng của Cấn không có hình, niềm vui của Đoài không có lời; không hình không lời mà sức cảm hóa trở nên thần diệu. Người quân tử xem đó thì có thể nhận ra cái kỳ diệu của sự cảm ứng giữa trời đất, con người và muôn vật. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Đem quẻ này áp vào việc người, thể quẻ là Cấn nam và Đoài nữ; Thoán từ nói “cưới con gái thì tốt lành”, vì đó là việc khởi đầu của luân lý nhân gian. Tự quái truyện nói: “Có nam nữ rồi mới có vợ chồng; có vợ chồng rồi mới có cha con; có cha con rồi mới có vua tôi; có vua tôi rồi mới có trên dưới.” Đạo ấy thực sự bắt nguồn từ chỗ Càn Khôn định vị. Càn là lão dương, Khôn là lão âm; Càn biến thành Cấn thì thành thiếu dương, Khôn biến thành Đoài thì thành thiếu âm. Bản thể âm dương vốn là một; âm dương chính là nam nữ. Cấn một dương hai âm, Đoài hai dương một âm; hợp thể lại thành một, tượng sự giao hợp nam nữ. Cấn là cầu tìm, có nghĩa “bạn lứa tốt”; Đoài là em gái, có tượng Quy Muội. Đây là khởi đầu của hôn nhân. Đoài là vui, Cấn là dừng; vui mà không quá độ là lý do đạo làm vợ coi trọng sự chính. Sáu hào thường lấy thân thể con người làm tượng: “ngón chân cái”, “bắp chân”, “đùi” thuộc hạ thể; “tim”, “thịt lưng”, “má và lưỡi” thuộc thượng thể. Một cúi một ngẩng, một động một tĩnh; âm dương hỗ trợ, cương nhu giao tiếp, đức của quẻ Hàm được đầy đủ. Vợ chồng là một trời đất nhỏ. Vạn vật đều có âm dương, nên đều có phối ngẫu; sự hóa sinh của muôn vật và sự hòa bình trong lòng người đều theo cùng một đạo ấy. Đó là lý do thánh nhân xem đây là tột đỉnh của luân lý nhân gian, và Hàm đứng đầu Kinh Hạ. Xem tượng quẻ thì có thể biết rõ. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Đem quẻ này áp vào quốc gia, thượng quái là chính phủ, có tượng đầm Đoài ban rải sự nuôi dưỡng khắp nơi; hạ quái là nhân dân, mang nghĩa mỗi người giữ yên chỗ mình dưới sự dừng của Cấn. Vị quân chủ cương kiện ở hào năm gần với hào thượng lục, ứng với lục nhị, các hào khác cũng đều cảm ứng với cửu ngũ. Vì vậy toàn quẻ Hàm lấy “ngón chân cái”, “bắp chân”, “đùi”, “tim”, “thịt lưng”, “má và lưỡi” làm tượng, giống như thân người có tứ chi và chín khiếu, đau ngứa liên quan với nhau, cùng được nối kết bởi một khí. Tượng truyện nói: “Người quân tử lấy sự hư không mà tiếp nhận người.” Người quân tử ở đây chỉ cửu ngũ. Hư nghĩa là không có cái tôi. Không có cái tôi thì thiên hạ là một nhà, muôn dân là một thể; dùng một niệm cảm thông với muôn loài, dùng một lòng bao bọc nuôi dưỡng chúng sinh. Trên dưới thông suốt, vua tôi đồng lòng, đó là ý: “Trời đất cảm ứng nhau nên muôn vật hóa sinh; thánh nhân cảm ứng lòng người nên thiên hạ hòa bình. Xem điều chúng cảm ứng thì thấy được tình của trời đất và muôn vật.” Đây là thể cách của bậc thánh thiên tử cung kính giữ mình, ngồi quay mặt về phương nam, dùng vô vi mà trị. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Xem toàn quẻ, có chủ tâm thì gọi là cảm, không chủ tâm thì gọi là Hàm. Hàm nghĩa là tất cả; cả sáu hào đều ứng, hòa hợp thông đạt, vật và ta cùng tốt đẹp một cách tự nhiên, nguyên khí hòa làm một. Đó là lý do quẻ do niềm vui của Đoài và sự dừng của Cấn hợp thành được gọi là Hàm. Hàm chủ về cảm, đã cảm thì tất động; nhưng đối với sáu hào, tĩnh là tốt, động là xấu. Hào đầu ở dưới cùng quẻ, nói “cảm ở ngón chân cái”; cảm còn nông, động còn nhẹ, nên không nói cát hung. Hào hai nói “cảm ở bắp chân”; bắp chân không tự động mà theo chân, chân động thì xấu, nhưng bắp chân vẫn còn ở vị trí tốt. Hào ba nói “cảm ở đùi”; đùi ở phía trên hạ thể, là tượng hào ba, tiến hơn ngón chân và bắp chân. Nó “chí ở việc theo người”, điều nắm giữ cũng thấp kém, nên nói “đi tới thì đáng tiếc”. Hào bốn ở giữa ba hào dương, là vị trí của tim. Mọi cảm xúc đều phát ra từ tim; được chính thì tốt, không thì xấu. Hào năm là chủ quẻ, ở giữa Đoài. Thịt lưng nằm phía trên tim, là chỗ không động; cảm mà như không cảm, động mà như không động, nên nói “không hối hận”. Thượng lục ở trên cùng quẻ; “má và lưỡi” ở phần trên cơ thể, nên lấy đó làm tượng. Cảm xúc trong lòng phát ra thành lời, thành lời nói của miệng; nhưng nếu không thể dùng lòng chân thành để cảm hóa người khác mà chỉ dùng lời đẹp để lấy lòng, đạo Hàm trở nên nông cạn. Vì thế sự cảm ứng của sáu hào có độ nông sâu khác nhau, hối, lận, cát, hung cũng tùy tượng mà hiển lộ. Chỉ người quân tử mới có thể “lấy hư không mà tiếp nhận người”. Hư thì lòng công bằng; công bằng thì tiếp nhận không chống cự, cảm là thông ngay, nên sức dung nạp rất lớn. Đạo tiếp nhận rộng rãi lấy ở Đoài; ý nghĩa chuyên nhất và ngay thẳng lấy ở Cấn. Mạnh mẽ mà biết dừng, thuận theo mà biết vui; dùng vui để cảm ứng âm, dùng dừng để ứng với dương. Trời đất không có tâm riêng mà thành hóa, thánh nhân không cố ý hành động mà thành công; chỉ vậy thôi. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Đại Tượng nói: Trên núi có đầm, đó là Hàm. Người quân tử noi theo đó mà lấy sự hư không tiếp nhận người. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Tượng quẻ là “trên núi có đầm”: khí núi giao xuống, khí đầm giao lên, nhờ đó trên dưới bổ trợ và hoàn thành lẫn nhau. Trong thiên hạ, không gì tĩnh và hư không bằng núi; chính vì hư không nên núi mới có thể dung nạp khí của đầm. Người quân tử thể hiện tượng ấy bằng cách dung chứa điều thiện của người khác, nhờ vậy có thể làm lắng sâu tâm mình trong lúc hoàn toàn tịch nhiên bất động, và an định bản tính nơi cảnh giới rộng lớn, chí công. Từ xưa, việc Thuấn tiếp nhận điều thiện của người khác, Vũ cúi mình trước lời nói hay, Chu Công nhả thức ăn và nắm tóc để tiếp khách, đều là những ví dụ về việc làm rỗng mình để tiếp nhận người khác. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 　　【Dự đoán】 \u003Cbr> \n ○ Hỏi về chiến tranh: Quân đội tiến lên thì phải đề phòng hố bẫy; trong vùng núi và thung lũng phải đề phòng phục binh; khi cố thủ thành trì phải đề phòng quân địch bí mật đào thông đường hầm dưới đất. Tất cả đều phải thận trọng. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về kinh doanh: Núi và đầm là nơi sinh tài, tức nguồn tài lộc. “Lấy hư không tiếp nhận người” nghĩa là mua sản vật, vận chuyển rồi bán lại, nhất định thu được lợi nhuận lớn. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về công danh: “Trên núi” là tượng ở địa vị cao; “trên núi có đầm”, đầm là nơi thấp trũng tích nước. Có ý ở chỗ cao mà phải nghĩ đến nguy hiểm. Chỉ nên khiêm nhường, chờ đợi và đối đãi với người khác; như vậy công danh mới giữ được lâu dài. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về nhà cửa: Nhà này ắt ở cạnh núi, gần sông nước; biết chỗ nên dừng thì tốt lành. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về bệnh tật: Đây là chứng hư nhược, nên dùng thuốc bổ và bồi dưỡng. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về hôn nhân: Quẻ là núi và đầm thông khí, chủ về hai họ hòa thuận. Đại cát. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về việc kiện tụng: Hai bên hẳn là những người trẻ tranh chấp vì khí phách nông nổi. Nên hòa giải và chấm dứt kiện tụng là tốt nhất. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi sinh nở: Sinh con trai. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về đồ thất lạc: Vật ấy ắt đã rơi vào nơi rỗng có nước, không thể tìm lại được.","Sơ lục: Cảm ở ngón chân cái.","Sơ lục: Cảm ở ngón chân cái. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Tượng truyện nói: “Cảm ở ngón chân cái” là vì chí hướng hướng ra bên ngoài. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n “Ngón cái” là ngón chân cái. Hào đầu đứng ở đầu các hào, tượng sự khởi đầu của cảm ứng; cảm ứng còn rất nhỏ. Ví như bàn chân có ngón cái: ngón chỉ hơi động mà chưa bước đi. Đó là hình ảnh lòng người mới cảm động nhưng chưa hành động, chỉ vừa nảy sinh ý chí. Tượng truyện nói “chí hướng ra ngoài”; “ngoài” chỉ hào cửu tứ, vì sơ lục ứng với cửu tứ, nên nói “ở ngoài”. Chí là nơi lòng hướng tới; chỉ có ý chí mà chưa vội hành động, bởi vậy không nói cát hung. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 　　【Dự đoán】 \u003Cbr> \n ○ Hỏi về chiến tranh: Đây là lúc binh khí mới giao tranh; ứng nghiệm vào ngày thứ tư, có thể giành thắng lợi. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về kinh doanh: Ắt là lần giao dịch đầu tiên; hàng hóa đã chuẩn bị xong nhưng vẫn chưa xuất đi. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về công danh: Ắt có thể thành danh chỉ trong một lần; có điềm chân nhanh đến trước, giành được vị trí đầu tiên. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về nhà cửa: Có ý định chuyển đến nơi khác. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về bệnh tật: Độc ở ngón chân mới bắt đầu phát; nên dùng thuốc bôi ngoài để điều trị. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về hôn nhân: Sơ lục ứng với cửu tứ, tượng người nam của Cấn cầu hôn người nữ của Đoài; là điềm tốt cho việc kết duyên. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về thai sản: Sinh con trai, đây là thai đầu. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 【Ví dụ】Năm Minh Trị thứ hai mươi ba, bói vận khí của một vị quý hiển, được quẻ Hàm biến sang Cách. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Lời đoán nói: Đây là hào đầu của quẻ Hàm. Ngón chân cái là bộ phận nhỏ nhất của thân người; tự việc nó động hay không động vốn không mấy quan trọng. Sơ hào ứng với cửu tứ, mà hào tứ lại ở gần ngôi vị tôn quý. Trong lần bói này, nên lấy hào ứng làm người quý hiển, còn sơ hào làm người đến xin bói. Nay sơ hào là lúc Hàm mới bắt đầu. Vị quý hiển này từ thời mạc phủ cho đến hiện nay đã nếm trải đủ mọi gian khổ. Nay tuy tuổi đã cao nhưng chí nguyện vẫn lớn lao; hễ đề ra kế hoạch gì, mọi người đều vui vẻ thuận theo. Tượng truyện nói: “Chí hướng ra ngoài.” Đó là chí hướng của vị quý hiển, hiện nay đặc biệt coi trọng ngoại giao trong những việc trọng đại của quốc gia. Do đó biết rằng vận tuổi già của vị quý hiển này vẫn chưa suy kiệt.","Lục nhị: Cảm ở bắp chân; xấu. Ở yên thì tốt.","Lục nhị: Cảm ở bắp chân; xấu. Ở yên thì tốt. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Tượng truyện nói: “Tuy động thì xấu, ở yên thì tốt” là vì thuận theo bản tính thì không hại. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n “Bễ” là cẳng chân, có người nói là bắp chân, phần không xương nằm trên ngón chân cái và dưới đùi. Bắp chân không thể tự chuyển động mà chuyển động theo bàn chân. Nếu chân động mà thành xấu thì bắp chân cũng mất cái tốt. Nhưng động thì xấu, ở yên thì tốt, nên Tượng truyện nói: “Tuy động thì xấu, ở yên thì tốt; thuận theo bản tính thì không hại.” Lục nhị lấy âm ở vị trí âm, bản tính vốn tĩnh. Nếu thuận theo bản tính mà không động, tự có thể tránh hại và được tốt. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 　　【Dự đoán】 \u003Cbr> \n ○ Hỏi về chiến tranh: Nên giữ vững trận địa, không hành động; như vậy có thể tránh được tai hại. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về kinh doanh: Buôn bán lưu động thì bất lợi, ngồi một chỗ kinh doanh thì có lợi. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về công danh: Chỉ có thể nhờ cậy người khác mà thành việc, chưa thể tiến xa. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về bệnh tật: Xét theo tượng bắp chân, ắt là chứng chân tay teo yếu hoặc tê liệt; chỉ có thể ngồi nằm, không thể đi lại. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về hôn nhân: Việc hôn nhân đã thành, nhưng e có biến động. Nếu biết thuận theo hoàn cảnh và tự giữ mình, tuy trước xấu nhưng sau cùng sẽ thành tốt. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi sinh nở: Sinh con trai. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 【Ví dụ】 Một vị quân tử người Hoa đến nói với tôi: “Gần đây, một người bạn tri kỷ của tôi sau mấy năm khổ công đã sáng chế một kỹ thuật mới và được đặc biệt cấp phép độc quyền kinh doanh. Vì vậy tôi cho người ấy vay vốn, nhưng không biết kỹ thuật mới ấy có được phổ biến rộng rãi hay không, cũng không biết khoản vốn cho vay sẽ lỗ hay lãi. Xin hãy gieo quẻ”. Gieo được quẻ Hàm biến thành quẻ Đại Quá. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Lời đoán nói: Quẻ Hàm là quẻ khí của Núi và Đầm thông nhau; đó là hình tượng hai vật nương tựa và làm lợi cho nhau. Người bạn kia phát minh một vật, nhờ vốn của ông mà thành lập được sự nghiệp. Như vậy, người bạn ấy và ông thật sự nương tựa, bổ trợ cho nhau; việc kinh doanh của ông ta có thể chắc chắn được mở rộng. Bắp chân là phần thịt ở cẳng chân; bắp chân không tự chuyển động mà chuyển động theo bàn chân, ví như vốn lưu chuyển hoàn toàn nhờ việc vận chuyển và buôn bán hàng hóa, còn vốn cũng vận động theo hàng hóa. Vì sự nghiệp này mới bắt đầu nên nhất thời việc buôn bán khó tránh trở ngại. Nên tích trữ hàng hóa để chờ đợi, tự nhiên sẽ thu được lợi nhuận. Ban đầu tuy xấu, nhưng cuối cùng sẽ tốt lành.","Hào Cửu tam: Cảm ứng ở đùi; nắm giữ cái đi theo mình. Tiến tới thì đáng hổ thẹn.","Hào Cửu tam: Cảm ứng ở đùi; nắm giữ cái đi theo mình. Tiến tới thì đáng hổ thẹn. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Tượng truyện nói: “Cảm ứng ở đùi” cũng có nghĩa là không ở yên. Ý chí đặt vào việc theo người khác; thứ mình nắm giữ là điều ở dưới. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Hào này ở trên của thể dưới và dưới của thể trên, tạo thành tượng cái đùi. Đùi chuyển động theo phần trên và phần dưới, không thể tự chủ. Hào Cửu tam là dương ở ngôi dương, ứng với âm của Thượng lục; nhưng nó bỏ Thượng lục để gần với Sơ và Nhị, lấy họ làm căn cứ cho việc đi hay dừng. Cứ tiến như thế thì sự hổ thẹn là điều có thể thấy rõ. Hào Tam là hào chủ của quẻ Cấn; Cấn tượng cho đùi nên nói “đùi”, Cấn cũng tượng cho sự nắm giữ nên nói “nắm giữ”. Cấn vốn có nghĩa là dừng, nhưng hào Tam do cảm ứng mà muốn động, lại kéo theo Sơ và Nhị khiến tất cả cùng động, nên nói “nắm giữ cái đi theo mình”. Tượng truyện nói “cũng không ở yên”, nghĩa là dẫn ngón chân cái và bắp chân cùng chuyển động. “Ý chí đặt vào việc theo người khác; thứ mình nắm giữ là điều ở dưới”: “theo người khác” là theo hào trên; “nắm giữ cái ở dưới” là nắm giữ hào Sơ và hào Nhị. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 　　【Dự đoán】 \u003Cbr> \n ○ Hỏi về chiến tranh: Nên lui về phòng thủ, không nên tiến công. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về kinh doanh: Trong thương nghiệp, vốn cùng góp gọi là cổ phần; nhất thiết phải cử một người đứng ra chủ trì công việc. Nếu người chủ trì không thể tự quyết mà chỉ đi theo người khác để quyết định lên xuống, sự nghiệp ấy ắt khó thu lợi. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về công danh: Chạy theo tiếng tăm, dựa vào danh nghĩa người khác, phẩm cách đã thấp; ắt khó giành thắng lợi. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về gia trạch: Nhà ở gần núi Cấn, vốn có thể an cư. Nhưng người xem quẻ không muốn ở đây, dường như muốn theo người khác dời đi nơi khác; e rằng nơi đến sẽ chuốc lấy điều đáng hổ thẹn. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về hôn nhân: Lỗi ở chỗ nghe quá tin lời người mai mối; e rằng người mình kết duyên không phải là người xứng đôi. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi sinh nở: Sinh con trai. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 【Ví dụ】 Một người bạn đến xin xem vận khí. Gieo được quẻ Hàm biến thành quẻ Tụy. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Lời đoán nói: Thể quẻ là núi Cấn ở trên, đầm Đoài ở dưới. Núi nhờ đầm mà được nhuận, đầm nhờ núi mà phát nguồn; đó là khí của núi và đầm thông nhau, âm dương cảm ứng lẫn nhau, chính là tượng vận khí đang vượng. Ông được hào thứ ba. Hào Ba là hào chủ của nội quái, ứng với Thượng lục. Cửu tam là dương, Thượng lục là âm; vì cảm ứng mà muốn động, nên nói “cảm ứng ở đùi”. Đùi thuộc thể dưới, cũng là tượng âm. Quẻ vốn là hình ảnh trai trẻ và gái trẻ yêu thương, vui thích lẫn nhau. Hào Ba nói “ý chí đặt vào việc theo người khác”: kéo những người bên dưới cùng tiến, khiến sự đắm say tình dục càng sâu. Còn lời nào để biện giải cho sự hổ thẹn ấy? Xét vận khí năm nay, vốn không phải là không tốt; nhưng vì đắm chìm trong sắc dục, dương bị âm lụy, cần đề phòng bệnh tật tai họa. Nên thận trọng và răn mình! Người bạn nghe lời ấy, lúc đầu dường như có xúc động, sau lại chìm đắm trong tình dục, không tỉnh ngộ, đến cuối đời sống nghèo khổ, long đong, không gặp được duyên lành. Đáng thương thay!","Hào Cửu tứ: Giữ chính thì tốt lành, hối hận tiêu tan. Đi đi lại lại trong cảnh bồn chồn, bạn bè sẽ theo ý nghĩ của mình.","Hào Cửu tứ: Giữ chính thì tốt lành, hối hận tiêu tan. Đi đi lại lại trong cảnh bồn chồn, bạn bè sẽ theo ý nghĩ của mình. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Tượng truyện nói: “Giữ chính thì tốt lành, hối hận tiêu tan” nghĩa là chưa bị sự cảm ứng làm hại. “Đi đi lại lại trong cảnh bồn chồn” nghĩa là chưa được sáng tỏ và phát triển lớn lao. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Hào Tứ ở giữa ba hào dương, giữ vị trí của tâm, nên là hào chủ của quẻ Hàm. Ngón chân của hào Sơ, bắp chân của hào Nhị, đùi của hào Tam, cùng lưng, lưỡi, hàm và má của hào Ngũ, hào Thượng đều phát sinh từ tâm. Vì vậy không nói tâm cảm ứng, bởi mọi cảm ứng đều sinh từ tâm. Bản thể của tâm vốn sáng suốt, không mờ tối, tĩnh lặng không động; chỉ khi gặp sự vật thì tâm mới động. Động thì có hối hận; muốn hối hận tiêu tan, chỉ có giữ chính. Chính là ngay thẳng; ngay thẳng thì tốt lành và hối hận tiêu tan. Tuy nhiên lòng người không thể không cảm ứng, mà cảm ứng cũng không phải lúc nào cũng chính. Khi không chính, tâm bị tổn hại, hối hận theo đó mà sinh; làm sao có thể được tốt lành? “Bồn chồn” là dáng vẻ gấp gáp, “đi lại” là hình trạng vội vàng. “Đi đi lại lại trong cảnh bồn chồn” nhấn mạnh cảnh tư ý rối loạn, sự việc dồn dập kéo đến, tai hại chồng chất. Ngón chân, bắp chân, đùi ở dưới; lưng, lưỡi, hàm và má ở trên đều chuyển động rối ren, chỉ thấy “bạn bè đi theo”; vậy tâm này còn có thể được một khoảnh khắc bình ổn hay sao? Tượng truyện nói “giữ chính thì tốt lành, hối hận tiêu tan, chưa bị cảm ứng làm hại”, nghĩa là giữ chính thì tâm không có tư tâm; trước khi cảm ứng, tâm vốn sáng trong, nên nói “chưa bị cảm ứng làm hại”. “Đi đi lại lại trong cảnh bồn chồn, chưa được sáng lớn” nghĩa là ngoại vật cảm ứng kéo đến liên tiếp, không thể không khởi niệm và dục vọng, nên nói “chưa được sáng lớn”. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 　　【Dự đoán】 \u003Cbr> \n ○ Hỏi về chiến tranh: Trong quân đội, mọi việc đều lấy chủ soái làm tâm. Khi muôn quân tụ tập hỗn loạn, phải có một vị tướng trấn định họ; khi ấy mệnh lệnh được thi hành, cấm lệnh được tuân thủ, toàn quân yên lặng không động. Nếu không, rối loạn tạp nhạp sẽ phát sinh tai họa. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về kinh doanh: Kinh doanh tuy nhằm mưu lợi, nhưng giữ được chính đạo mới là tốt lành. Nếu thấy lợi quên nghĩa, mọi người sẽ tranh nhau cướp đoạt, cướp mãi không chán, gây ra tai hại không thể kể xiết. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về công danh: Hào Tứ là dương ở ngôi dương, lại gần ngôi chí tôn, nên là tượng công danh hiển đạt. Tượng là giữ chính thì tốt, nhưng nếu đạt được không nhờ chính đạo thì tai hại lập tức theo sau; cần hết sức thận trọng. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về gia trạch: Nhà ắt ở nơi đường lớn có người qua lại, người chính trực và kẻ tà vạy sống lẫn lộn; trong giao tiếp cần hết sức thận trọng lựa chọn. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về bệnh tật: Ắt là chứng tâm thần hoảng hốt, mơ màng; nên tĩnh dưỡng. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về hôn nhân: Đề phòng gia đình bên nữ không giữ khuôn phép khuê môn. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về thai sản: Sinh con gái. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 【Ví dụ】 Năm Minh Trị thứ hai mươi hai, một vị thân sĩ đến xin xem vận khí cho một vị quý hiển. Gieo được quẻ Hàm biến thành quẻ Kiển. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Lời đoán nói: Hào Tứ là dương ở ngôi âm, lại gần Cửu ngũ, nên là tượng người quý hiển. Nay xem vận khí cho vị quý hiển ấy mà được hào Tứ. Hào Tứ ở giữa ba hào dương, giữ vị trí của tâm. Tâm là chủ của toàn thân; tâm chính thì trăm thể đều chính. Cũng như đại thần sửa mình, lấy thân làm gương dẫn dắt mọi người, thì trăm quan đều theo mệnh lệnh. Vì vậy nói “giữ chính thì tốt lành, hối hận tiêu tan”; đó quả là năng lực của vị quý hiển này. Nếu tâm có điều bất chính, mọi việc ắt trở nên rối ren vụn vặt, bè đảng nổi lên hỗn loạn; ban đầu hại ở một thân, cuối cùng lan đến cả một nước. Tất cả đều do một lòng bất chính mà thành, là bậc thang dẫn đến nguy họa. Vị quý hiển ấy giữ lòng ngay thẳng, vì nước quên nhà, vì công quên tư, có thể lấy thiên hạ làm trách nhiệm của mình. Ông là người mà người xưa gọi là “chính mình để chính thiên hạ”; vị quý hiển ấy có được đức ấy. Điều dân chúng ngưỡng vọng nơi ông vẫn còn rất lâu mới cạn.","Hào Cửu ngũ: Cảm ứng ở phần thịt của lưng; không hối hận.","Hào Cửu ngũ: Cảm ứng ở phần thịt của lưng; không hối hận. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Tượng truyện nói: “Cảm ứng ở phần thịt của lưng” nghĩa là chí hướngอยู่ ở chỗ cuối. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Theo lời chú giải: “Phần thịt lưng ở trên tim và dưới miệng”; Mã Dung nói “phần thịt lưng là lưng”. Từ điển Bác Nhã nói “xương bả vai gọi là phần thịt lưng”, tức là thịt ở lưng. Tim ở phía trước, lưng ở phía sau, là nơi không chuyển động. Tượng quẻ Cấn nói “Cấn ở lưng”, đủ biết lưng là chỗ Cấn ngăn dừng. Lời hào nói “cảm ứng ở phần thịt lưng”, có lẽ chính là điều Mạnh Tử nói: “Tính của người quân tử bắt rễ ở tâm, tràn đầy ra lưng, lan đến tứ chi; tứ chi không nói mà người ta tự hiểu”. Hào Ngũ dùng đức dương cương kiện, trung chính, ở ngôi quân chủ và ứng với Lục nhị bên dưới. Lục nhị nói “cảm ứng ở bắp chân”; bắp chân là thịt ở cẳng chân, không thể tự động. Hào Ngũ nói “cảm ứng ở phần thịt lưng”; lưng là xương sống, cũng không thể tự động. Vì vậy sự cảm ứng của nó giống như có cảm ứng mà không tự biết mình cảm ứng, chuyển động mà cũng như không tự biết mình chuyển động. Đã chuyển động mà không tự mình chuyển động, thì chính phần lưng cũng không biết mình đang động; hối hận từ đâu mà có? Tượng truyện nói “chí ở chỗ cuối”, nghĩa là đây là sự cảm ứng không qua ý thức, đạt đến cực điểm của cảm ứng. Hào Sơ nói “chí ở bên ngoài”, hào Tam nói “chí ở việc theo người”; cả hai đều là cảm ứng có chủ ý, có tâm, nên còn thấp kém. Một thuyết khác giải rằng “chí ở chỗ cuối” nghĩa là người ở ngôi Cửu ngũ tôn quý phải biết vỗ về tấm lòng của muôn triệu dân; nguyện vọng ấy mới là lớn. Nếu cam tâm chỉ tính kế tự mình được yên ổn, mong tránh hối hận trước mắt, thì chí ấy chẳng phải quá nhỏ bé và tầm thường sao? \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 　　【Dự đoán】 \u003Cbr> \n ○ Hỏi về chiến tranh: Nên bí mật tập kích phía sau, đánh vào lưng địch; có thắng, không bại. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về kinh doanh: Tượng truyện nói “chí ở chỗ cuối”; “cuối” là nhỏ bé, nên biết việc kinh doanh không lớn, lợi nhuận cũng ít ỏi. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về công danh: “Lưng” còn nghĩa là bại bắc; biết rằng điều mong cầu chưa chắc thành danh. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về bệnh tật: Lưng gồ lên là điềm trường thọ; biết rằng bệnh sẽ khỏi, không hối hận, lại còn được sống lâu. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về thai sản: Sinh con gái. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 【Ví dụ】 Năm Minh Trị thứ hai mươi mốt, một vị thân sĩ đến xin xem vận khí cho một vị quý hiển. Gieo được quẻ Hàm biến thành quẻ Tiểu Quá. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Theo lệ thường của quẻ, Cửu ngũ là ngôi vua. Nhưng Càn là vua, là cha, mà bề tôi và con cái cũng có thể chiêm; Khôn là bề tôi, là dân, mà vua và cha cũng có thể chiêm. Đạo Dịch không bị câu thúc trong một khuôn lệ duy nhất. Quẻ Hàm có núi Cấn và đầm Đoài, hai khí cảm ứng lẫn nhau. Vì thế nói: “Trời đất cảm ứng mà muôn vật hóa sinh; thánh nhân cảm ứng lòng người mà thiên hạ hòa bình”; từ đó biết rằng khi đại thần trị quốc, tất cả đều nhờ lấy chí thành mà cảm hóa, khiến người trên kẻ dưới đều tin phục. Nay xem vận khí cho vị quý hiển ấy, được hào thứ năm. Lời hào nói “cảm ứng ở phần thịt lưng”. Phần thịt lưng là chỗ cột sống; phía trước là dương, phía sau là âm. Giữa tim và lưng, âm dương cảm ứng với nhau, cũng như đau đớn và khổ sở liên quan mật thiết. Vị quý hiển này hết lòng nghĩ đến nỗi gian nan của dân, tự nhiên ôm nỗi đau của họ trong lòng, không thể xem họ như những người cách biệt. Ắt không có hối hận. Vận về sau nhất định đạt đến tuổi thọ của bậc lão nhân lưng cao; phúc của ông sẽ không thể đo lường. Tượng truyện nói “chí ở chỗ cuối”, nghĩa là hiện nay chí nguyện ấy vẫn chưa sáng tỏ và lớn lao.","Thượng lục: Cảm ứng ở hàm, má và lưỡi.","Thượng lục: Cảm ứng ở hàm, má và lưỡi. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Tượng truyện nói: “Cảm ứng ở hàm, má và lưỡi” là phóng túng lời nói nơi miệng. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n “Hàm” là phía trong của má, còn “má” là phía ngoài của hàm. Lưỡi ở trong miệng; lưỡi động thì hàm và má cũng theo đó mà động. Hào này âm nhu, không đắc trung, ở tận cùng quẻ, lại gần ngôi tôn quý; chuyên chỉ kẻ dùng lời gièm pha để mê hoặc quân chủ. Đó là kẻ tiểu nhân khéo nịnh, bị bậc thánh nhân hết sức căm ghét. Vì vậy hào không gắn lời hung riêng, nhưng cái hung tự nhiên đã rõ. Tượng truyện nói “phóng túng lời nói nơi miệng”; “phóng túng” là há miệng phô bày tài biện thuyết. Có thuyết cho rằng đó là sự rỗng không, nghĩa là không có lòng thành, chỉ khoe khoang, cường điệu lời hư rỗng để dối gạt thiên hạ. Đạo Hàm đã trở nên nông cạn. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 　　【Dự đoán】 \u003Cbr> \n ○ Hỏi về chiến tranh: Đề phòng có gián điệp do thám. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về kinh doanh: E có tai họa do thị phi và tranh cãi. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về công danh: Có thể dâng kế, trình bày ý kiến; ắt sẽ được triệu dụng. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về gia trạch: Người trong nhà không hòa thuận, sẽ nảy sinh cãi vã. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về bệnh tật: Nói mê sảng, tâm hồn không yên; nên cầu nguyện. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về hôn nhân: Chưa thể hoàn toàn tin lời người mai mối. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n ○ Hỏi về thai sản: Sinh con gái. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n 【Ví dụ】 Năm Minh Trị thứ hai mươi lăm, ông Sato Shozo, nghị viên Hạ viện của huyện Iwaki, đến nói: “Lần này nổi lên nghị án sửa đổi địa tô; các tỉnh vùng Oshu và Uetsu đã lập phần tăng địa tô. Nhưng đất đai ở tỉnh tôi cằn cỗi, tăng địa tô thật rất không thích đáng. Xin hãy xem kết quả nghị quyết của viện”. Gieo được quẻ Hàm biến thành quẻ Độn. \u003Cbr> \n  \u003Cbr> \n Lời đoán nói: Đoài tượng cho miệng; hàm, má và lưỡi đều là những bộ phận dùng để nói, đó chính là dấu nghiệm của nghị luận trong nghị viện. Nay xem việc tăng địa tô mà được Thượng lục của quẻ Hàm. Hàm nghĩa là cảm ứng; phàm có điều nghị luận, tất phải có sự thông đạt chân thành, thẳng thắn giữa trên và dưới thì việc mới có thể lưu hành không trở ngại. Nay chỉ đua nhau nói suông mà không có lợi ích thực tế, làm sao khiến dân chúng tuân theo được? Sau đó ông Sato đến cảm tạ và nói: “Lời đoán của Dịch quả thật không hề sai!”",null,"Chu Dịch, Kinh Dịch, Takashima Ekidan, quẻ thứ 31, Trạch Sơn Hàm, sáu mươi tư quẻ, quái từ, hào từ, lời đoán",1787044933946]