Chu Dịch, Kinh Dịch, quẻ thứ 42, quẻ Ích, gió trên sấm, Tốn trên Chấn dưới

Giải thích chi tiết hào sơ cửu của quẻ thứ bốn mươi hai Chu Dịch
Hào từ Sơ Cửu
Sơ cửu. Có lợi khi làm việc lớn; đại cát, không lỗi.
Tượng truyện nói: Đại cát, không lỗi, vì người ở dưới không phải gánh việc nặng nề.
Giải thích bằng văn nói
Sơ cửu: Bói gặp hào này thì có lợi cho việc đại hưng công trình, đại cát đại lợi, không có tai họa.
Tượng truyện nói: Đại cát, không tai họa, vì dân chúng chăm chỉ làm việc, đẩy nhanh tiến độ công trình.
Giải của Thiệu Ung, học giả Dịch học đời Bắc Tống
Cát: Người được hào này có thể thành công việc lớn, mọi việc như ý. Người làm quan sẽ thăng chức, người học hành sẽ đạt thành tích lớn.
Giải của Phó Bội Vinh, bậc đại nho Quốc học Đài Loan
Thời vận: Có thể làm nên việc lớn, không việc gì trái ý.
Tài vận: Có người tài và mưu lược, lợi lớn đang ở phía trước.
Nhà cửa: Nhà mới rộng rãi; hôn nhân đại cát.
Sức khỏe: Khỏe mạnh, không đáng lo.

Quẻ biến của hào Sơ Cửu


Khi hào sơ cửu biến, nó thành quẻ 20 của Chu Dịch: quẻ Quán, gió trên đất. Quẻ này do hạ quái Khôn và thượng quái Tốn chồng lên nhau; gió đi trên mặt đất, ví cho giáo hóa về đức hạnh được ban rộng khắp. Quẻ Quán và quẻ Lâm là hai quẻ tổng đảo, dùng tương hỗ. Người ở trên lấy đạo nghĩa mà quan sát thiên hạ; người ở dưới kính ngưỡng nhìn lên, lòng người thuận phục quy theo.

Ý nghĩa triết học của hào Sơ Cửu

Hào thứ nhất quẻ Ích, hào từ: Sơ cửu—có lợi khi làm việc lớn, đại cát, không lỗi. Giải thích hào từ
“Làm” chỉ việc tiến hành hoặc thực hiện.
Ý nghĩa của hào từ này là: Có lợi khi làm việc lớn; ngay từ đầu đã đại cát đại lợi, không có tai họa.
Xét theo tượng quẻ, sơ cửu là hào dương ở vị trí cương, được đúng vị. Tuy ở tầng thấp nhất của quẻ Ích, nhưng vì quẻ Ích giảm ở trên để làm lợi cho ở dưới, nên có thể làm việc lớn.
Tượng truyện giải thích hào này: “Đại cát, không lỗi” là vì người ở dưới không phải gánh việc nặng. Điều đó chỉ ra rằng sở dĩ làm việc lớn có lợi, ngay từ đầu đã đại cát và không tai họa, là vì người ở địa vị thấp không cần dốc hết sức phụng sự người ở trên.
Người được hào này cho biết cơ hội đã chờ đợi từ lâu nay đã đến. Nên nắm lấy cơ hội; tuy có thể có phần nguy hiểm, nhưng kết quả cuối cùng sẽ rất đáng mừng. Việc định làm cần sự ủng hộ của cấp trên; lúc này không cần cầu khẩn, cấp trên sẽ chủ động đến giúp bạn. Tuy nhiên, việc này có mối nguy tiềm ẩn: nếu thành công, công lao có thể thuộc về cấp trên; nếu thất bại, bạn có thể phải chịu trách nhiệm chính. Vì vậy phải thận trọng, cẩn thận và dốc hết sức. Cuối cùng sẽ thành công, được cấp trên đặc biệt coi trọng và khen ngợi, đồng thời nhận phần thưởng đặc biệt.
Sơ cửu: Có lợi khi làm việc lớn; đại cát, không lỗi.
Tượng truyện nói: Đại cát, không lỗi, vì người ở dưới không phải gánh việc nặng nề.
Ý nghĩa kinh văn là: Có lợi cho việc phát triển sự nghiệp lớn; đại cát, không có tai họa.
Ý nghĩa của Tượng truyện là: Đại cát, không tai họa, vì dân chúng không phải chịu sự bóc lột nặng nề.
Sơ cửu nằm ở tầng thấp nhất của quẻ Ích. Vì quẻ Ích giảm ở trên để làm lợi cho ở dưới, sơ cửu cũng là bên được lợi nhiều nhất. Vua làm cho dân được lợi, dân sao có thể không cát, sao có thể gặp tai họa? Trong hoàn cảnh rất thuận lợi ấy, dân chúng nên làm việc lớn và tích cực phát triển kinh tế. Vì nhà vua không còn thu lấy nặng nề từ dân, phần lớn thu nhập lao động thuộc về chính họ; vậy tại sao không tận dụng chính sách ưu đãi này để lập nên những việc lớn?
Giải thích chi tiết hào lục nhị của quẻ thứ bốn mươi hai Chu Dịch
Hào từ Lục Nhị
Lục nhị: Có người đem tặng rùa trị giá mười bằng, không thể từ chối. Giữ chính đạo lâu dài thì cát. Vua dùng nó để tế Thượng đế, cát.
Tượng truyện nói: “Có người làm lợi cho mình” là lợi ích đến từ bên ngoài.
Giải thích bằng văn nói
Lục nhị: Có người ban một con rùa lớn trị giá mười bằng, không thể khước từ hay trái lệnh. Bói hỏi được điềm cát lâu dài. Nhà vua tế Thượng đế, cát.
Tượng truyện nói: Có người tặng chúng ta rùa quý, cho thấy con rùa báu lớn này được gửi từ bên ngoài đến.
Giải của Thiệu Ung, học giả Dịch học đời Bắc Tống
Cát: Người gặp hào này thì buôn bán có lợi, phúc phần dồi dào. Người làm quan có đường quan lộ thuận buồm xuôi gió; người học hành thì tiến bộ và thành danh.
Giải của Phó Bội Vinh, bậc đại nho Quốc học Đài Loan
Thời vận: Bất ngờ được tiền tài, lại có thể giữ được.
Tài vận: Như được thần linh giúp đỡ, ắt thu được lợi lớn.
Nhà cửa: Gia đình an cư; vợ chồng hòa thuận trăm năm.
Sức khỏe: Cầu nguyện có thể khỏi bệnh.

Quẻ biến của hào Lục Nhị


Khi lục nhị biến, nó thành quẻ 61 của Chu Dịch: gió trên đầm, Trung Phu. Quẻ này do hạ quái Đoài và thượng quái Tốn chồng lên nhau. Nghĩa gốc của “phu” là ấp trứng; thời điểm trứng nở rất chính xác, nên mang nghĩa tín. Hình quẻ ngoài thực trong hư, ví cho lòng thành thực, vì thế gọi là quẻ Trung Phu. Đây là nền tảng để lập thân xử thế.

Ý nghĩa triết học của hào Cửu Nhị

Hào thứ hai quẻ Ích, hào từ: Lục nhị—Có người làm lợi bằng mười bằng rùa, không thể từ chối. Giữ chính đạo lâu dài thì cát. Vua dùng để tế Thượng đế, cát. Giải thích hào từ
“Có người làm lợi bằng mười bằng rùa”: “Bằng” là đơn vị tiền tệ thời cổ, hai vỏ sò thành một bằng. “Rùa” chỉ thần quy. Câu này có nghĩa là phía đối địch có thể dâng tặng một con thần quy lớn trị giá mười bằng. “Không thể từ chối” nghĩa là chớ nên khước từ.
Ý nghĩa của hào từ này là: Có người đem tặng thần quy trị giá mười bằng, chớ nên từ chối; chỉ cần lâu dài giữ chính đạo thì sẽ cát. Nếu nhà vua lúc này tế thần trời, cầu xin ban phúc và phù hộ, cũng sẽ được như nguyện và gặp cát lợi.
Tượng truyện giải thích hào này: “Có người làm lợi cho mình” là lợi ích đến từ bên ngoài. Điều đó chỉ ra rằng việc được tặng thần quy trị giá mười bằng không phải kết quả của lòng tham chủ động đòi hỏi, mà hoàn toàn là món thu hoạch bất ngờ do người khác tự nguyện mang đến.
Người được hào này có thể gặp vận tài lộc bất ngờ. Không nên từ bỏ hay bỏ lỡ mà phải mạnh dạn nắm lấy cơ hội và cố gắng thực hiện. Chỉ cần giữ chính đạo, không làm hại người khác và không tham lam thì sẽ có thu hoạch.
Lục nhị: Có người đem tặng rùa trị giá mười bằng, không thể từ chối. Giữ chính đạo lâu dài thì cát. Vua dùng nó để tế Thượng đế, cát. Tượng truyện nói: “Có người làm lợi cho mình” là lợi ích đến từ bên ngoài.
Ý nghĩa kinh văn là: Có người tặng một đại điện trị giá mười bằng, chớ từ chối; mãi mãi giữ chính đạo thì cát. Nhà vua tế tiên đế, cát tường.
Ý nghĩa của Tượng truyện là: Có người đem sự tăng ích đến, tức là sự tăng ích nhận được từ bên ngoài.
Hào từ của hào thứ hai về cơ bản giống hào từ của lục ngũ quẻ Tổn. Nhưng ý nghĩa vẫn khác nhau. Lục ngũ quẻ Tổn có thực quyền nhờ sự giúp đỡ của thượng cửu; còn ở đây, nó chỉ việc chính sách quốc gia vừa cho dân nghỉ ngơi, giảm thuế, vừa bắt đầu phân quyền xuống dưới, khiến lục nhị, vốn là bậc đại phu, cũng có thực quyền.
Giải thích chi tiết hào thứ ba của quẻ thứ bốn mươi hai Chu Dịch
Hào từ Lục Tam
Lục tam: Dùng sự tăng ích để giải quyết việc hung tai thì không lỗi. Có lòng thành, hành theo trung đạo, báo cho công bằng ngọc khuê.
Tượng truyện nói: Dùng sự tăng ích cho việc hung tai là lẽ vốn có.
Giải thích bằng văn nói
Lục tam: Vì Vũ vương qua đời nên tăng thêm lễ vật tế quỷ thần, không có tai họa. Vũ Canh thừa lúc quốc tang nổi loạn, Chu công phát binh chinh phạt, đại thắng và bắt được tù binh. Trung Diễn báo cáo với Chu công, rồi tiến hành tế lễ.
Tượng truyện nói: Vì có tang sự nên tăng lễ vật tế quỷ thần; đó là lẽ tự nhiên.
Giải của Thiệu Ung, học giả Dịch học đời Bắc Tống
Bình: Người thường được hào này thì có lợi; kẻ xấu gặp đại hung, tai họa quan trường và họa hoạn cùng đến. Người làm quan sẽ được trọng dụng, giao trọng trách.
Giải của Phó Bội Vinh, bậc đại nho Quốc học Đài Loan
Thời vận: Trước khổ sau ngọt, giữ chữ tín và tu dưỡng hòa mục.
Tài vận: Muốn cầu phú quý thì phải mạo hiểm.
Nhà cửa: Gặp hung hóa cát; kết hôn thành trong gian khổ.
Sức khỏe: Có kinh sợ nhưng không nguy hiểm.

Quẻ biến của hào Lục Tam


Khi lục tam biến, nó thành quẻ 37 của Chu Dịch: gió trên lửa, Gia Nhân. Quẻ này do hạ quái Ly và thượng quái Tốn chồng lên nhau. Ly là lửa, Tốn là gió. Lửa làm khí nóng bốc lên thành gió. Mọi sự đều nên lấy bên trong làm gốc rồi mở rộng ra bên ngoài: phát sinh ở trong, thành hình ở ngoài. Quẻ ví việc trước hết trị gia, sau đó trị thiên hạ; đạo nhà ngay chính thì thiên hạ an vui.

Ý nghĩa triết học của hào Cửu Tam

Hào thứ ba quẻ Ích, hào từ: Lục tam—Dùng sự tăng ích cho việc hung tai thì không lỗi. Có lòng thành, hành theo trung đạo, báo cho công bằng ngọc khuê. Giải thích hào từ
“Việc hung” chỉ thiên tai và họa do con người gây ra. “Công” chỉ công hầu, vương công. “Khuê” chỉ khuê nghiệt, một dụng cụ thiên văn thời cổ dùng đo bóng nắng để định tiết khí; ở đây ví cho chuẩn mực hoặc pháp độ.
Tượng truyện giải thích hào này: “Dùng sự tăng ích cho việc hung tai là điều vốn có.” Điều đó chỉ ra rằng dùng lợi ích mình nhận được để cứu người khác khỏi hoạn nạn là cách tốt nhất để bảo toàn bản thân. Ở địa vị hiển hách và nhận nhiều lợi ích đồng thời cũng gieo mầm tai họa; chỉ khi đem những lợi ích ấy giúp người mới có thể được lòng người, tránh tai họa, và giữ vững lợi ích đã đạt được.
Người được hào này cần hiểu đạo lý được và mất. Khi tài lực đầy đủ, hãy đưa tay giúp đỡ người cần cứu trợ, dùng phần tăng ích của mình để cứu giúp nơi gặp tai họa. Khi làm việc phải giữ lòng thành, tuân thủ trung chính, thận trọng hành sự, luôn cung kính như vị đại thần thời xưa cầm ngọc khuê vào báo việc cấp cho nhà vua. Xây dựng hình ảnh công chúng tốt đẹp; như vậy có lợi cho việc bảo toàn tài sản và giảm phiền toái.
Người được hào này có thể đang gặp rắc rối, cần bỏ tiền ra giải quyết, dùng tiền để tránh tai họa. Khi xử lý, hãy đi theo con đường trung gian, không nghiêng trái cũng không nghiêng phải. Kịp thời báo việc cho cấp trên hoặc cơ quan tư pháp. Bạn có thể thu được lợi ích từ chuyện này, nhưng nên đem tiền của chia cho những người đã giúp mình.
Lục tam: Dùng sự tăng ích cho việc hung tai thì không lỗi. Có lòng thành, hành theo trung đạo, báo cho công bằng ngọc khuê.
Tượng truyện nói: Dùng sự tăng ích cho việc hung tai là lẽ vốn có.
Ý nghĩa kinh văn là: Dùng lễ vật nhận được để cứu trợ vùng bị tai họa thì không có tai họa. Có lòng thành, hành theo đạo trung dung, dùng ngọc khuê làm tín vật để báo việc cấp cho nhà vua.
Ý nghĩa của Tượng truyện là: Dùng lễ vật nhận được để cứu giúp vùng bị tai họa, nhờ đó củng cố lợi ích vốn có của mình.
Lục tam ở ngôi vương hầu nên có thể nhận rất nhiều lễ vật; đương nhiên những lễ vật ấy không đến từ vùng bị tai họa.
Dùng tiền của và lễ vật mình nhận được để cứu trợ vùng bị tai họa là hành động vị tha, nên không có tai họa. “Khuê” là tín vật dùng trong cứu trợ thiên tai. Chu Lễ chép: “Trân khuê dùng để triệu thủ và cứu giúp khi gặp hung hoang.” Khuê này là tín vật thiên tử cấp cho chư hầu. Khi một nước chư hầu gặp thiên tai hoặc bị chiến tranh xâm hại và cầu cứu thiên tử, họ dùng khuê làm tín vật. Lục tam ở địa vị hầu vương nên có tín vật ấy. Vì vậy, ông sai sứ giả mang tín vật đến cầu cứu thiên tử, cứu dân chúng vùng bị nạn.
Giải thích chi tiết hào thứ tư của quẻ thứ bốn mươi hai Chu Dịch
Hào từ Lục Tứ
Lục tứ: Hành theo trung đạo, báo cho công thì công sẽ thuận theo. Có lợi khi nương tựa nước khác để dời đô.
Tượng truyện nói: Báo cho công thì công thuận theo—đó là làm tăng và củng cố chí hướng.
Giải thích bằng văn nói
Lục tứ: Trung Diễn báo cáo với Chu công về việc xử lý những người còn sót lại của vương thất Ân. Chu công nghe theo, thuận lợi phân phong những người còn lại của Ân Thương cho các nước phong kiến.
Tượng truyện nói: Chu công nghe theo mệnh vua, cho thấy sự đoàn kết giữa vua và bề tôi, trên và dưới, càng được củng cố.
Giải của Thiệu Ung, học giả Dịch học đời Bắc Tống
Bình: Người được hào này có thể chuyển nhà hoặc sửa sang xây dựng; người kiện tụng có lợi, người làm quan được minh oan. Quan chức sẽ được cấp trên giao trọng trách.
Giải của Phó Bội Vinh, bậc đại nho Quốc học Đài Loan
Thời vận: Trước mắt có khó khăn, tạm thời tránh đi là thích hợp.
Tài vận: Chuyển đến nơi khác, mở cửa hàng mới.
Nhà cửa: Tốt nhất nên chuyển đi; tìm người mai mối khác.
Sức khỏe: Điều trị ở nơi khác.

Quẻ biến của hào Lục Tứ


Khi lục tứ biến, nó thành quẻ 25 của Chu Dịch: trời trên sấm, Vô Vọng. Quẻ này do hạ quái Chấn và thượng quái Càn chồng lên nhau. Càn là trời, cứng và khỏe; Chấn là sấm, cứng và động. Động mà khỏe, dương khí hưng thịnh, lòng người phấn chấn, ắt có thu hoạch; nhưng phải theo sự thuần chính, không được hành động càn quấy. Không vọng động thì ắt có thu hoạch và đem lại phúc.

Ý nghĩa triết học của hào Cửu Tứ

Hào thứ tư quẻ Ích, hào từ: Lục tứ—Hành theo trung đạo, báo cho công thì công sẽ thuận theo. Có lợi khi nương tựa nước khác để dời đô. Giải thích hào từ
Hào thứ tư thể hiện đặc điểm giữ đạo trung dung. Chính ứng của nó là sơ cửu; sơ cửu ở hạ quái Chấn, mà Chấn tượng trưng cho chư hầu, gọi là “công”. Lục tứ ở thượng quái Tốn, Tốn tượng trưng cho sự đi theo. Ghép lại thành “báo cho công rồi theo”, nghĩa là báo với vương công rồi đi theo.
Tượng truyện giải thích hào này: “Báo cho công rồi công thuận theo” là làm tăng chí hướng. Điều đó chỉ ra rằng khi có việc cầu thỉnh vương công, vương công sẽ vui lòng chấp thuận không vì nguyên do nào khác, mà hoàn toàn vì chí nguyện sẵn lòng giảm mình để làm lợi cho đại chúng thiên hạ đã cảm động các bậc vương công quý nhân.
Người được hào này: Khi quyết định một thay đổi lớn, chẳng hạn thay đổi chiến lược hoặc hướng đầu tư, nên xin trước sự đồng ý của cấp trên và đồng nghiệp. Sự nghiệp của bạn có thể đang gặp nút thắt ở địa phương, tiến thoái lưỡng nan; bạn muốn chuyển sự nghiệp đến nơi khác hoặc ra nước ngoài, việc đó cần sự đồng ý và hỗ trợ của cấp trên. Nếu muốn đổi nghề hoặc chuyển việc, nên bàn với gia đình để chủ trương có thể tiến hành thuận lợi.
Lục tứ: Hành theo trung đạo, báo cho công thì công sẽ thuận theo. Có lợi khi nương tựa nước khác để dời đô.
Tượng truyện nói: Báo cho công rồi công thuận theo—nhờ đó chí hướng được tăng ích và xác lập.
Ý nghĩa kinh văn là: Hành theo đạo trung dung, báo cho người tùy tùng của vương công. Có lợi khi nương tựa nước mạnh để dời đô.
Ý nghĩa của Tượng truyện là: Báo cho người tùy tùng của vương công để tăng cường chí hướng của mọi người.
Hào lục tứ là hào trên của hỗ quái Khôn ở dưới, hào giữa của hỗ quái Cấn ở trên, đồng thời là hào dưới của thượng quái trong quẻ Ích và tiếp giáp hạ quái Chấn. Tổng hợp các tượng quẻ này có thể thấy nơi lục tứ cư ngụ là vùng thiên tai liên tục hạn hán và lũ lụt. Môi trường không tốt, phải làm sao? Chỉ còn cách dời đô. Dời đô đến nơi gần kinh đô của thiên tử thì khi nước mình gặp thiên tai, có thể nhanh chóng cầu cứu thiên tử. Vì vậy, lục tứ muốn nhận lợi ích bằng cách đổi nơi ở.
Giải thích chi tiết hào cửu ngũ của quẻ thứ bốn mươi hai Chu Dịch
Hào từ Cửu Ngũ
Cửu ngũ: Có lòng thành và lòng nhân ái, không cần hỏi cũng là đại cát. Có lòng thành, họ làm lợi để báo đáp đức của ta.
Tượng truyện nói: Có lòng thành và lòng nhân ái thì không cần hỏi nữa. Họ báo đáp đức của ta—là chí nguyện được thực hiện lớn lao.
Giải thích bằng văn nói
Cửu ngũ: Bắt được rất nhiều tù binh, hãy an ủi họ, không cần truy cứu, đại cát. Những tù binh ấy sẽ cảm kích ân đức của ta.
Tượng truyện nói: Bắt được nhiều tù binh, an ủi họ và không truy cứu trách nhiệm, khiến họ cảm kích đức của ta; điều đó cho thấy có thể thu phục và quy tụ lòng người.
Giải của Thiệu Ung, học giả Dịch học đời Bắc Tống
Cát: Người gặp hào này thì mưu cầu được như ý, nhiều việc thuận lợi. Người làm quan sẽ gặp minh chủ, đường quan lộ thuận lợi.
Giải của Phó Bội Vinh, bậc đại nho Quốc học Đài Loan
Thời vận: Có lòng nhân hậu, danh tiếng xứng đáng sẽ đến.
Tài vận: Coi trọng đạo nghĩa thì lợi ích được lâu dài.
Nhà cửa: Nơi ở của người tốt; người thân hoặc bạn bè.
Sức khỏe: Bảo dưỡng đúng cách.

Quẻ biến của hào Cửu Ngũ


Khi cửu ngũ biến, nó thành quẻ 27 của Chu Dịch: núi trên sấm, Dưỡng. Quẻ này do hạ quái Chấn và thượng quái Cấn chồng lên nhau. Chấn là sấm, Cấn là núi. Núi ở trên, sấm ở dưới, ngoài thực trong hư. Như hơi ấm mùa xuân nuôi dưỡng muôn vật, hãy tùy thời nuôi dưỡng người hiền và chăm lo cho dân. Dương thực, âm hư; cái thực nuôi người, cái hư được người nuôi. Tự nuôi sống mình bằng sức lao động của bản thân.

Ý nghĩa triết học của hào Cửu Ngũ

Hào thứ năm quẻ Ích, hào từ: Cửu ngũ—Có lòng thành và lòng nhân ái, không cần hỏi cũng đại cát. Có lòng thành, họ làm lợi để báo đáp đức của ta. Giải thích hào từ
“Phu” chỉ lòng thành tín. “Tâm ban huệ” là tấm lòng thi ân cho người khác. “Làm lợi cho đức của ta” nghĩa là báo đáp ân đức của ta.
Ý nghĩa của hào này là: Ôm lòng thành tín và nhân ái thì không cần bói cũng biết là đại cát; người trong thiên hạ nhất định sẽ dùng tấm lòng nhân ái báo đáp đức nhân của ta.
Trong quẻ Ích, cửu ngũ ở giữa, giữ chính, lại có lục nhị chính ứng, chí hướng là làm lợi cho dân. Cửu ngũ cũng ở vị trí trên của quái Ly; Ly tượng rùa, có thể dùng để bói. Nhưng việc này không cần bói mà vẫn là “đại cát”.
Tượng truyện phân tích hào này như sau: “Có lòng thành và lòng nhân ái” thì không cần hỏi; “họ báo đáp đức của ta” là chí nguyện được thực hiện lớn lao. Điều này chỉ ra rằng một người ở ngôi quân chủ mà có lòng thành tín và nhân ái quả là điều khó có, rất đáng quý. Không cần bói hỏi, cát tường sẽ vĩnh viễn đi cùng người ấy. Người trong thiên hạ thành kính cảm tạ đại ân đại đức của ông. Cảnh muôn dân quy tâm thịnh vượng ấy khiến chí nguyện tự giảm mình để làm phúc cho đại chúng được thỏa mãn tột bậc.
Sự tin tưởng và yêu mến của mọi người dành cho bạn đương nhiên bắt nguồn từ việc thường ngày bạn sống chân thành, sẵn lòng giúp đỡ người khác và có tấm lòng nhân đức. Đó là điều bạn đã đổi lấy bằng những việc thiện hào phóng giúp người.
Cửu ngũ: Có lòng thành và lòng nhân ái, không cần hỏi cũng đại cát. Có lòng thành, họ làm lợi để báo đáp đức của ta.
Tượng truyện nói: Có lòng thành và lòng nhân ái thì không cần hỏi nữa. Họ báo đáp đức của ta—là chí nguyện được thực hiện lớn lao.
Ý nghĩa kinh văn là: Có lòng thành và lòng ban huệ, không cần hỏi cũng biết là đại cát; người đời dùng lòng thành và lòng ban huệ báo đáp đức của ta.
Ý nghĩa của Tượng truyện là: Có lòng thành và lòng ban huệ thì không cần hỏi. Khi người trong thiên hạ báo đáp đức của ta, có thể đạt được sự phát triển lớn lao hơn.
Giải thích chi tiết hào thượng cửu của quẻ thứ bốn mươi hai Chu Dịch
Hào từ Thượng Cửu
Thượng cửu: Không ai làm lợi cho mình, lại có người đánh mình. Nếu chí hướng đã lập không bền vững thì hung.
Tượng truyện nói: “Không ai làm lợi cho mình” là lời nói bao quát, chỉ căn bản không có ai tương trợ. “Có người đánh mình” cho thấy cuộc tấn công đến từ bên ngoài.
Giải thích bằng văn nói
Hung: Người được hào này tham danh lợi, hoặc gặp tai họa bất ngờ, họa hình phạt, thương tổn hay tổn thất. Người làm quan vì tham cầu địa vị và danh tiếng mà có thể bị giáng chức.
Tượng truyện nói: “Không ai làm lợi cho mình” là cách nói bao quát, cho thấy hoàn toàn không có ai tương trợ. “Có người đánh mình” cho thấy cuộc tấn công đến từ bên ngoài.
Giải của Thiệu Ung, học giả Dịch học đời Bắc Tống
Hung: Người được hào này tham danh lợi, hoặc gặp tai họa bất ngờ, họa hình phạt, thương tổn hay tổn thất. Người làm quan có thể bị giáng chức vì tham cầu danh vị.
Giải của Phó Bội Vinh, bậc đại nho Quốc học Đài Loan
Thời vận: Tham cầu địa vị, danh vị thì gặp tai họa bất ngờ.
Tài vận: Chỉ chăm chăm cầu lợi cho mình ắt sinh tranh chấp.
Nhà cửa: Không nên ở lâu; khó cùng nhau sống đến tuổi già.
Sức khỏe: Hung do thiếu lòng bền chí.

Quẻ biến của hào Thượng Cửu


Khi thượng cửu biến, nó thành quẻ 3 của Chu Dịch: truân, nước trên sấm. Quẻ này do hạ quái Chấn và thượng quái Khảm chồng lên nhau. Chấn là sấm, ví cho sự vận động; Khảm là mưa, ví cho hiểm nguy. Sấm mưa giao nhau, cảnh nguy hiểm xuất hiện khắp nơi, môi trường khắc nghiệt. “Truân” vốn chỉ cây cỏ mới nhú khỏi mặt đất; muôn vật bắt đầu sự sống đầy gian nan hiểm trở, nhưng thuận thời ứng vận thì nhất định sẽ phát triển tươi tốt.

Ý nghĩa triết học của hào Thượng Cửu

Hào thứ sáu quẻ Ích, hào từ: Thượng cửu—Không ai làm lợi cho mình, lại có người đánh mình; nếu chí hướng đã lập không bền vững thì hung. Giải thích hào từ
“Lập chí” là lập lòng làm lợi cho dân. “Không bền” là không ổn định.
Ý nghĩa của hào từ này là: Không ai đến làm lợi cho mình, lại có người đến đánh mình; nếu ý chí đã lập không thể duy trì lâu bền, hiểm nguy nhất định sẽ ập đến.
Xét theo tượng quẻ, thượng cửu ở trên đỉnh quẻ Ích. Tôn chỉ của quẻ Ích là “giảm ở trên để làm lợi cho ở dưới”, nhưng thượng cửu đã không làm được điều đó, nên bị xem là hung.
Tượng truyện giải thích hào này như sau: “Không ai làm lợi cho mình” là lời nói thiên lệch; “có người đến đánh mình” nghĩa là sự công kích từ bên ngoài. Điều này chỉ ra rằng: “Không ai đến làm tăng lợi ích cho mình” là vì người ấy đã đi ngược tôn chỉ của quẻ Ích: tổn mình để ích người. Đáng lẽ phải tổn bớt ở trên để ích cho ở dưới, nay lại biến thành tổn ở dưới để ích cho ở trên, tất nhiên sẽ bị người đời ruồng bỏ; tiếng kêu đòi được hưởng lợi của người ấy chỉ còn là lời nói một chiều. Còn “có người đến đánh mình” là vì người ấy ở trên cả quân vương, giữ địa vị không thích đáng, lại tham cầu lợi ích, khiến trời giận người oán; bị công kích từ bên ngoài cũng chẳng có gì lạ.
Trong “Hệ Từ hạ”, về hào này có lời bình như sau: “Người quân tử an định bản thân rồi mới hành động, làm tâm mình thư thái rồi mới nói, định rõ sự giao kết rồi mới cầu xin. Người quân tử tu dưỡng ba điều ấy nên mới được toàn vẹn. Hành động trong lúc nguy hiểm thì dân không theo; nói trong sợ hãi thì dân không đáp; không có giao kết mà cầu xin thì dân không theo. Không ai theo mình thì kẻ làm hại mình sẽ đến. Kinh Dịch nói: ‘Không ai làm lợi cho mình, có người đến đánh mình; lập tâm không bền, xấu.’ Người có đạo đức trước hết phải làm cho bản thân ổn định rồi mới hành động; trước hết phải giữ tâm bình khí hòa rồi mới mở lời; khi cần người khác giúp đỡ thì phải giao du trước, đợi xây dựng tình cảm rồi mới đưa ra yêu cầu. Trước tiên xác định chí hướng của mình, sau đó làm theo chí hướng ấy. Không chăm lo cho dân trong thời gian dài, không hết lòng giúp đỡ người khác, thì cuối cùng làm sao có người đến ủng hộ mình? Người chiếm được hào này đang ở cảnh mọi người quay lưng, người thân lìa bỏ. Đó là vì thường ngày chỉ biết kiếm tiền, chỉ nghĩ đến lợi ích của bản thân, chưa từng giúp đỡ người khác. Hơn nữa, khi làm việc lại không quyết đoán, thường xuyên thay đổi ý định, khiến người khác cũng không muốn làm việc cùng. Về phương diện này, nhất định phải sửa đổi ngay: muốn nhận trước hết phải cho; thường ngày chú ý duy trì quan hệ giữa người với người, chú ý đầu tư vào tình cảm và nhân mạch; làm việc phải có chủ kiến, đừng do dự bất định. Có như vậy mới thay đổi được tình thế.