☯
Cao Đảo Dịch Đoán · giải từng quẻ
Cao Đảo Dịch Đoán · Quẻ 24 Địa Lôi Phục, Phục: hanh thông. Ra vào không bệnh, bạn bè đến không lỗi; trở lại theo đạo của mình, bảy ngày thì phục hồi. Có chỗ đi thì lợi.
䷗
Địa Lôi Phục, Phục: hanh thông. Ra vào không bệnh, bạn bè đến không lỗi; trở lại theo đạo của mình, bảy ngày thì phục hồi. Có chỗ đi thì lợi.
24 Địa Lôi Phục
“Phục”［113］được cấu tạo từ bộ chỉ dáng đi và chữ mang nghĩa trở lại, biểu thị việc đi lại con đường cũ. Nó có nghĩa đã đi mà trở về, tiêu giảm rồi lại sinh trưởng. Theo cách nói, Khôn lấy Càn làm phối ngẫu, diệt đi rồi sinh lại Chấn, tạo nên phúc lành còn dư; vì vậy đặt tên là Phục. Quẻ này Khôn ở trên, Chấn ở dưới, một hào Dương nằm dưới năm hào Âm. Khi Âm đến cực điểm thì Dương trở lại. Nó đối lập với quẻ Bác và thông với quẻ Cấu. Tự quái truyện nói: “Sự vật không thể cứ mãi cùng tận. Bác cùng cực ở trên thì trở lại ở dưới, nên tiếp theo là Phục.” Đó là lý do quẻ Phục đứng sau quẻ Bác.
Phục: hanh thông. Ra vào không bệnh, bạn bè đến không lỗi; trở lại theo đạo của mình, bảy ngày thì phục hồi. Có chỗ đi thì lợi.
▲ Chữ giáp cốt của chữ Phục
▲ Chữ triện của chữ Phục
Một hào của nội quái Phục đến từ hào dưới của Càn; một dương ấy chính là Càn. “Hanh” đến từ nguyên khí của Càn, nên nói “hanh”. Ngoại quái là Khôn, nội quái là Chấn; ra từ Chấn, vào Khôn. Khôn là thuận, Chấn là động; thuận mà động thì âm không thể làm hại, nên “không bệnh”. Người cùng loại gọi là “bằng”. Chấn có một dương, Đoài có hai dương; Đoài là bằng. Một dương đến trước, bằng hữu cùng loại đều đến, âm không thể ngăn trở, nên “không lỗi”. Trong Bác, một dương ở trên và gần tận; trong Phục, một dương sinh trở lại ở dưới, nên nói “trở lại theo đạo của mình”. “Đạo” là đường. “Bảy ngày thì phục hồi”: Cấu là quẻ tháng năm, khi khí âm bắt đầu sinh; Phục là quẻ tháng mười một, khi khí dương bắt đầu sinh. Âm dương qua lại trải bảy tháng; bảy là số dương, nên nói “bảy ngày”. Đây là cơ hội “đạo quân tử lớn lên”, nên nói “có chỗ đi thì lợi”.
Thoán truyện nói: “Phục, hanh. Cái cứng trở lại, vận động mà đi theo thuận; bởi vậy ra vào không bệnh, bằng hữu đến không lỗi. Trở lại theo đạo của mình, bảy ngày thì phục hồi, đó là sự vận hành của trời. Có chỗ đi thì lợi, vì cái cứng đang lớn. Phục, phải chăng là nơi hiển lộ lòng của trời đất?”
“Phục, hanh” nghĩa là dương cương sau khi tiêu giảm nay trở lại; đã phục thì dương dần dần sinh trưởng, hanh thông. “Cương trở lại” nghĩa là lúc Bác, cương gần như mất hẳn, không trở lại; nay từ Chấn mà đến phục. Chấn có nghĩa phản sinh, nên nói “cương trở lại”. “Động mà đi theo thuận” là ra vào đều ở trong sự vận động thuận theo, nên “không tật”. Tự mình vận động là thuận, bằng hữu đến cũng là thuận, nên “bằng hữu đến, không lỗi”. Một lần trở lại, một lần phục hồi, đạo ấy tuần hoàn; “bảy ngày đến phục” là sự vận hành tự nhiên của trời. Thuận theo và thừa hành trời thì dương cương vừa trở lại sẽ tiến triển, thịnh vượng từng ngày, cho nên đi tới thì lợi. “Cương trở lại” nói lúc mới phục, “cương trưởng” nói sau khi đã phục. Sự tiêu trưởng của Bác và Phục là sự chuyển vận âm thầm của khí trời đất, tức là đầu mối phát lộ của “tâm trời đất”. “Tâm trời đất” vốn không nơi nào không có, không thể dò xét; chỉ khi ý sinh vừa mới phát lộ thì mới thấy được “tâm trời đất”, vì vậy nói: “Phục, có lẽ chăng là thấy được tâm trời đất?” Các hư từ “có lẽ” và “chăng” càng khiến người ta cảm thấy như thật sự sắp nhìn thấy điều ấy.
Đem quẻ này xét vào việc người, đó là một bước ngoặt giữa sự tuyệt diệt và tiếp nối của thiện ác. Người tuy rất bất thiện, nhưng vào lúc bình minh chưa bao giờ hoàn toàn không có một niệm thiện thoáng nảy sinh; đã nảy sinh thì là phục, đã phục thì có động. Nếu động nghịch, động rồi vẫn vào ác chăng? Nếu động thuận, sẽ ra khỏi ác mà vào thiện, đạo không gì không hanh thông, bệnh tật còn ở đâu? Người tụ họp theo loại. Đã vào thiện thì bạn lành đều đến, tự nhiên không lỗi. Thân người là một trời đất nhỏ. Người có hiền ngu, tà chính, cũng như trời có mưa nắng, ấm lạnh; người có sinh lão bệnh tử, cũng như trời có nghỉ ngơi và tai họa, tai ương và điềm lành. “Bảy ngày đến phục”: xét theo can chi, đến số bảy thì thành xung; xét theo phép Kiến Trừ, đến số bảy thì thành phá. Xung và phá đều là động, vì vậy có sự trở đi trở lại. Bệnh tật, nóng lạnh của người cũng thường lấy bảy ngày làm một lần chuyển biến. Tất cả đều là sự chuyển dời của âm dương, cương nhu; người và trời không có hai đạo khác nhau. Xét lời của sáu hào, hào đầu là lúc con người bắt đầu dời sang thiện, vì vậy quay về với bản thân mà thành thật. Hào hai cho thấy người chuyển sang thiện, muốn cùng trở về với phục. Hào ba nhiều lần phục rồi nhiều lần mất, tuy nguy hiểm nhưng cuối cùng vẫn trở về thiện. Hào bốn nói người có thể bỏ quần âm mà theo sơ dương, tức là biết lấy điều thiện ở người khác làm điều thiện của mình. Hào năm lấy âm ở ngôi dương, riêng được trung, là người có thể “an nơi đất mình, dày lòng nhân”. Hào trên ở cuối quẻ; sáu gần đến bảy, lại sắp biến đổi. Ra khỏi phục thì hung, đủ làm lời răn sâu sắc đối với người đang chuyển sang thiện. Kinh Dịch nói đạo trời, nhưng điều răn dạy đối với việc người thì sâu sắc và thiết thực; ở quẻ Phục có thể thấy tâm trời. Khi ở thời phục thì thấy tâm trời; khi không phục thì tất cả đều là lòng người. Tâm trời thì vi diệu, lòng người thì nguy hiểm, há có thể không sợ sao? Há có thể không thận trọng sao?
Đem quẻ này xét vào quốc gia, đó là bước ngoặt giữa trị và loạn. Từ trị vào loạn là khởi đầu của âm; ra khỏi loạn đi vào trị là dương phục. Xưa nay, trị rồi loạn, loạn rồi trị, cơ chế đều như vậy. Vì thế loạn không tự bắt đầu từ loạn, trị cũng không tự bắt đầu từ trị; sự vận động của cơ then chốt hết sức vi tế. Một hào dương trong Phục chính là sự vận động mỏng manh đầu tiên của dương. Nếu sự vận động ấy thuận, đạo sẽ hanh thông, tiến tới thì lợi, như Thang và Vũ thuận trời ứng người, dẹp loạn lập lại chính đạo, chỉ một lần mặc áo giáp mà thiên hạ bình yên. “Bảy ngày đến phục, là sự vận hành của trời”: ý nghĩa bảy ngày cũng có thể hiểu từ việc đánh người Miêu trong bảy tuần và việc khởi binh trong bảy năm. Sáu hào đều nói về phục, trọng ở việc dương tiến. Dương là đạo trị nước, tức đạo của người quân tử. Hào đầu nói “chưa đi xa đã phục”, như sự trung hưng của Vũ Đinh nhà Ân, Tuyên Vương nhà Chu và Quang Vũ nhà Hán. Hào hai nói “phục tốt lành”, như Thái Giáp trở lại ngôi vị và chính sự mới của Thành Vương. Hào ba nói “nhiều lần phục”, như Lưu Tiên Chủ nhà Hán trị đất Thục; tuy chỉ là thiên an, nhưng vẫn không lỗi. Hào bốn nói “phục một mình”, như Đại Thuấn làm sáng tỏ và tiến cử người hiền ở nơi thấp kém, giữ chắc điều trung, theo Nghiêu mà đem lại trị an. Hào năm nói “phục đôn hậu”, như Khải nối nghiệp Vũ, Vũ nối nghiệp Văn, có thể làm dày đạo trị nước nhờ phục và đưa nó đến cực thịnh. Còn hào trên thì phải lấy làm lời răn: “mê phục” mà không biết sự hung, những kẻ làm mất nước từ Kiệt, Trụ trở đi đều như vậy. Kinh Dịch nói về đạo trời, mà đạo trị nước cũng thuộc về đó. Người cai trị quốc gia nên thấy trong Phục sự trị dần dần khởi lên, và trong Cấu mà răn sự loạn vừa bắt đầu. Cơ trị loạn chỉ ở khoảng trở đi trở lại mà thôi, há có thể không thận trọng? Há có thể không sợ hãi?
Xét toàn quẻ, trong Bác, một dương ở trên; trong Phục, dương sinh ở dưới, như sấm ẩn trong lòng đất, trong cái không mà chứa cái có. Càn nguyên, nơi nương nhờ để bắt đầu, tại đây bộc lộ đầu mối vận hành: nguyên khởi lên từ dưới; Khôn nguyên, nơi nương nhờ để sinh ra, tại đây trình hiện điềm triệu. Tâm sinh vật của trời đất không phải đến lúc này mới có, mà đến lúc này mới bắt đầu được thấy. Động theo thuận thì không gì động mà không hanh thông; đi theo thuận thì không gì đi mà không có lợi. Ra khỏi mềm vào cứng, cứng có bệnh gì? Lấy mình cầu bạn, bạn đến thì có lỗi gì? Một lần trở lại, một lần phục hồi, đạo ấy chỉ ở trong khoảng mười ngày. Sáu hào đều lấy đạo phục làm lời. “Chưa đi xa đã phục” của sơ cửu giống Nhan Tử khắc chế bản thân, trở về lễ; là người hiền mong đạt bậc thánh, người sinh ra đã biết. “Phục tốt lành” của lục nhị là hạ mình gần với cái cứng của sơ cửu; giống người sĩ ngay thẳng, chân thành, học rộng, hoặc Mật Tử Tiện thân cận người hiền và chọn bạn mà giao du; là người học rồi mới biết. “Nhiều lần phục” của lục tam giống các môn đệ ngày ngày, tháng tháng tiến gần đạo, là người sĩ mong đạt bậc hiền. “Đi giữa đường mà một mình phục” của lục tứ giống Trần Lương vui thích đạo của Chu Công và Khổng Tử; cũng là đồ đệ của thánh nhân, người học qua gian khổ. “Phục đôn hậu” của lục ngũ giống Thang và Vũ quay về xét mình, là bậc thánh mong đạt đến trời. “Mê phục” của thượng cửu giống Phi Liêm và Ác Lai, những kẻ dựa vào cái ác đến cùng mà không hối cải; là người chịu khổ mà không chịu học. Họ không chỉ gây họa cho bản thân mà còn gây họa cho thiên hạ, nên nói: “Mê phục, hung; có tai họa, cuối cùng sẽ đại bại.” Thánh nhân đối với “nhiều lần phục” của lục tam còn nói “không lỗi”, nhưng riêng trách “mê phục” của thượng lục như vậy. Coi trọng việc sửa lỗi và ghét sự cố chấp làm ác đến cùng, thật là thiết tha biết bao. Thoán truyện nói: “Tình cảm của thánh nhân hiện ra trong lời”, chẳng phải chính là ý này sao?
Tượng truyện nói: Sấm ở trong đất, đó là Phục. Vì vậy các bậc tiên vương vào ngày đông chí đóng cửa quan, thương nhân và khách bộ hành không đi lại, nhà vua cũng không tuần hành các phương.
Quẻ này là quẻ tháng mười một, nên Tượng truyện lấy “ngày chí” làm ý tượng; đó là lúc sấm ẩn trong lòng đất. Tiên vương quan sát tượng này, vào “ngày chí thì đóng cửa quan”, không mở cửa, ngăn thương nhân và người đi đường qua lại; nhà vua trong ngày ấy cũng “không tuần hành các phương”. Đó là để nuôi dưỡng dương khí đang sắp trở lại, không dám để tiết ra một chút nào, hết sức giữ yên tĩnh, nhờ vậy bảo toàn tính chính bền của nó. Lệnh tháng vào giữa mùa đông dạy xét cửa ngõ, cẩn trọng phòng ốc, nhất thiết đóng kín nhiều lớp; suy rộng ra thì có thể hiểu các tượng khác nhau của “đóng cửa quan”. “Đóng cửa quan” lấy Khôn làm ý đóng cửa; “thương nhân và người đi đường” lấy Khôn làm đông đảo dân chúng; “đi” lấy Chấn làm đường lớn; “các phương” lấy Khôn làm đất nước.
【Dự đoán】
○ Hỏi về thời vận: Vận may mới bắt đầu đến, còn chưa phát động. Cứ tĩnh tại chờ đợi, tự nhiên sẽ được cát.
○ Hỏi về kinh doanh: Hàng hóa đã đầy đủ, giá thị trường cũng bắt đầu biến động. Nên tạm ngừng bán, ắt sẽ có lợi.
○ Hỏi về nhà cửa: Nhà này hiện đang đóng cửa, tạm ngưng; phải đợi đến mùa xuân mới có thể chuyển đến ở. Cát.
○ Hỏi về chiến tranh: Phải đề phòng quân địch mai phục và chôn mìn dưới đất; nên tạm dừng giao chiến để dưỡng sức binh lực. Cát.
○ Hỏi về bệnh tật: Đây là chứng đàm hỏa, ăn uống không vào; khi sang tiết đông nên đề phòng.
○ Hỏi về việc kiện tụng: Nhất thời chưa thể xét xử kết thúc.
○ Hỏi về lục giáp: Sinh con trai, sinh vào khoảng xuân phân.
○ Hỏi về hôn nhân: Hiện người mai mối chưa đi nói chuyện, đầu xuân có thể thành. Cát.
○ Hỏi về người đi xa: Mùa đông chưa về, sang đầu xuân sẽ trở lại.
○ Hỏi về đồ mất: Nhất thời khó tìm, về sau có thể tìm được.
“Phục”［113］được cấu tạo từ bộ chỉ dáng đi và chữ mang nghĩa trở lại, biểu thị việc đi lại con đường cũ. Nó có nghĩa đã đi mà trở về, tiêu giảm rồi lại sinh trưởng. Theo cách nói, Khôn lấy Càn làm phối ngẫu, diệt đi rồi sinh lại Chấn, tạo nên phúc lành còn dư; vì vậy đặt tên là Phục. Quẻ này Khôn ở trên, Chấn ở dưới, một hào Dương nằm dưới năm hào Âm. Khi Âm đến cực điểm thì Dương trở lại. Nó đối lập với quẻ Bác và thông với quẻ Cấu. Tự quái truyện nói: “Sự vật không thể cứ mãi cùng tận. Bác cùng cực ở trên thì trở lại ở dưới, nên tiếp theo là Phục.” Đó là lý do quẻ Phục đứng sau quẻ Bác.
Phục: hanh thông. Ra vào không bệnh, bạn bè đến không lỗi; trở lại theo đạo của mình, bảy ngày thì phục hồi. Có chỗ đi thì lợi.
▲ Chữ giáp cốt của chữ Phục
▲ Chữ triện của chữ Phục
Một hào của nội quái Phục đến từ hào dưới của Càn; một dương ấy chính là Càn. “Hanh” đến từ nguyên khí của Càn, nên nói “hanh”. Ngoại quái là Khôn, nội quái là Chấn; ra từ Chấn, vào Khôn. Khôn là thuận, Chấn là động; thuận mà động thì âm không thể làm hại, nên “không bệnh”. Người cùng loại gọi là “bằng”. Chấn có một dương, Đoài có hai dương; Đoài là bằng. Một dương đến trước, bằng hữu cùng loại đều đến, âm không thể ngăn trở, nên “không lỗi”. Trong Bác, một dương ở trên và gần tận; trong Phục, một dương sinh trở lại ở dưới, nên nói “trở lại theo đạo của mình”. “Đạo” là đường. “Bảy ngày thì phục hồi”: Cấu là quẻ tháng năm, khi khí âm bắt đầu sinh; Phục là quẻ tháng mười một, khi khí dương bắt đầu sinh. Âm dương qua lại trải bảy tháng; bảy là số dương, nên nói “bảy ngày”. Đây là cơ hội “đạo quân tử lớn lên”, nên nói “có chỗ đi thì lợi”.
Thoán truyện nói: “Phục, hanh. Cái cứng trở lại, vận động mà đi theo thuận; bởi vậy ra vào không bệnh, bằng hữu đến không lỗi. Trở lại theo đạo của mình, bảy ngày thì phục hồi, đó là sự vận hành của trời. Có chỗ đi thì lợi, vì cái cứng đang lớn. Phục, phải chăng là nơi hiển lộ lòng của trời đất?”
“Phục, hanh” nghĩa là dương cương sau khi tiêu giảm nay trở lại; đã phục thì dương dần dần sinh trưởng, hanh thông. “Cương trở lại” nghĩa là lúc Bác, cương gần như mất hẳn, không trở lại; nay từ Chấn mà đến phục. Chấn có nghĩa phản sinh, nên nói “cương trở lại”. “Động mà đi theo thuận” là ra vào đều ở trong sự vận động thuận theo, nên “không tật”. Tự mình vận động là thuận, bằng hữu đến cũng là thuận, nên “bằng hữu đến, không lỗi”. Một lần trở lại, một lần phục hồi, đạo ấy tuần hoàn; “bảy ngày đến phục” là sự vận hành tự nhiên của trời. Thuận theo và thừa hành trời thì dương cương vừa trở lại sẽ tiến triển, thịnh vượng từng ngày, cho nên đi tới thì lợi. “Cương trở lại” nói lúc mới phục, “cương trưởng” nói sau khi đã phục. Sự tiêu trưởng của Bác và Phục là sự chuyển vận âm thầm của khí trời đất, tức là đầu mối phát lộ của “tâm trời đất”. “Tâm trời đất” vốn không nơi nào không có, không thể dò xét; chỉ khi ý sinh vừa mới phát lộ thì mới thấy được “tâm trời đất”, vì vậy nói: “Phục, có lẽ chăng là thấy được tâm trời đất?” Các hư từ “có lẽ” và “chăng” càng khiến người ta cảm thấy như thật sự sắp nhìn thấy điều ấy.
Đem quẻ này xét vào việc người, đó là một bước ngoặt giữa sự tuyệt diệt và tiếp nối của thiện ác. Người tuy rất bất thiện, nhưng vào lúc bình minh chưa bao giờ hoàn toàn không có một niệm thiện thoáng nảy sinh; đã nảy sinh thì là phục, đã phục thì có động. Nếu động nghịch, động rồi vẫn vào ác chăng? Nếu động thuận, sẽ ra khỏi ác mà vào thiện, đạo không gì không hanh thông, bệnh tật còn ở đâu? Người tụ họp theo loại. Đã vào thiện thì bạn lành đều đến, tự nhiên không lỗi. Thân người là một trời đất nhỏ. Người có hiền ngu, tà chính, cũng như trời có mưa nắng, ấm lạnh; người có sinh lão bệnh tử, cũng như trời có nghỉ ngơi và tai họa, tai ương và điềm lành. “Bảy ngày đến phục”: xét theo can chi, đến số bảy thì thành xung; xét theo phép Kiến Trừ, đến số bảy thì thành phá. Xung và phá đều là động, vì vậy có sự trở đi trở lại. Bệnh tật, nóng lạnh của người cũng thường lấy bảy ngày làm một lần chuyển biến. Tất cả đều là sự chuyển dời của âm dương, cương nhu; người và trời không có hai đạo khác nhau. Xét lời của sáu hào, hào đầu là lúc con người bắt đầu dời sang thiện, vì vậy quay về với bản thân mà thành thật. Hào hai cho thấy người chuyển sang thiện, muốn cùng trở về với phục. Hào ba nhiều lần phục rồi nhiều lần mất, tuy nguy hiểm nhưng cuối cùng vẫn trở về thiện. Hào bốn nói người có thể bỏ quần âm mà theo sơ dương, tức là biết lấy điều thiện ở người khác làm điều thiện của mình. Hào năm lấy âm ở ngôi dương, riêng được trung, là người có thể “an nơi đất mình, dày lòng nhân”. Hào trên ở cuối quẻ; sáu gần đến bảy, lại sắp biến đổi. Ra khỏi phục thì hung, đủ làm lời răn sâu sắc đối với người đang chuyển sang thiện. Kinh Dịch nói đạo trời, nhưng điều răn dạy đối với việc người thì sâu sắc và thiết thực; ở quẻ Phục có thể thấy tâm trời. Khi ở thời phục thì thấy tâm trời; khi không phục thì tất cả đều là lòng người. Tâm trời thì vi diệu, lòng người thì nguy hiểm, há có thể không sợ sao? Há có thể không thận trọng sao?
Đem quẻ này xét vào quốc gia, đó là bước ngoặt giữa trị và loạn. Từ trị vào loạn là khởi đầu của âm; ra khỏi loạn đi vào trị là dương phục. Xưa nay, trị rồi loạn, loạn rồi trị, cơ chế đều như vậy. Vì thế loạn không tự bắt đầu từ loạn, trị cũng không tự bắt đầu từ trị; sự vận động của cơ then chốt hết sức vi tế. Một hào dương trong Phục chính là sự vận động mỏng manh đầu tiên của dương. Nếu sự vận động ấy thuận, đạo sẽ hanh thông, tiến tới thì lợi, như Thang và Vũ thuận trời ứng người, dẹp loạn lập lại chính đạo, chỉ một lần mặc áo giáp mà thiên hạ bình yên. “Bảy ngày đến phục, là sự vận hành của trời”: ý nghĩa bảy ngày cũng có thể hiểu từ việc đánh người Miêu trong bảy tuần và việc khởi binh trong bảy năm. Sáu hào đều nói về phục, trọng ở việc dương tiến. Dương là đạo trị nước, tức đạo của người quân tử. Hào đầu nói “chưa đi xa đã phục”, như sự trung hưng của Vũ Đinh nhà Ân, Tuyên Vương nhà Chu và Quang Vũ nhà Hán. Hào hai nói “phục tốt lành”, như Thái Giáp trở lại ngôi vị và chính sự mới của Thành Vương. Hào ba nói “nhiều lần phục”, như Lưu Tiên Chủ nhà Hán trị đất Thục; tuy chỉ là thiên an, nhưng vẫn không lỗi. Hào bốn nói “phục một mình”, như Đại Thuấn làm sáng tỏ và tiến cử người hiền ở nơi thấp kém, giữ chắc điều trung, theo Nghiêu mà đem lại trị an. Hào năm nói “phục đôn hậu”, như Khải nối nghiệp Vũ, Vũ nối nghiệp Văn, có thể làm dày đạo trị nước nhờ phục và đưa nó đến cực thịnh. Còn hào trên thì phải lấy làm lời răn: “mê phục” mà không biết sự hung, những kẻ làm mất nước từ Kiệt, Trụ trở đi đều như vậy. Kinh Dịch nói về đạo trời, mà đạo trị nước cũng thuộc về đó. Người cai trị quốc gia nên thấy trong Phục sự trị dần dần khởi lên, và trong Cấu mà răn sự loạn vừa bắt đầu. Cơ trị loạn chỉ ở khoảng trở đi trở lại mà thôi, há có thể không thận trọng? Há có thể không sợ hãi?
Xét toàn quẻ, trong Bác, một dương ở trên; trong Phục, dương sinh ở dưới, như sấm ẩn trong lòng đất, trong cái không mà chứa cái có. Càn nguyên, nơi nương nhờ để bắt đầu, tại đây bộc lộ đầu mối vận hành: nguyên khởi lên từ dưới; Khôn nguyên, nơi nương nhờ để sinh ra, tại đây trình hiện điềm triệu. Tâm sinh vật của trời đất không phải đến lúc này mới có, mà đến lúc này mới bắt đầu được thấy. Động theo thuận thì không gì động mà không hanh thông; đi theo thuận thì không gì đi mà không có lợi. Ra khỏi mềm vào cứng, cứng có bệnh gì? Lấy mình cầu bạn, bạn đến thì có lỗi gì? Một lần trở lại, một lần phục hồi, đạo ấy chỉ ở trong khoảng mười ngày. Sáu hào đều lấy đạo phục làm lời. “Chưa đi xa đã phục” của sơ cửu giống Nhan Tử khắc chế bản thân, trở về lễ; là người hiền mong đạt bậc thánh, người sinh ra đã biết. “Phục tốt lành” của lục nhị là hạ mình gần với cái cứng của sơ cửu; giống người sĩ ngay thẳng, chân thành, học rộng, hoặc Mật Tử Tiện thân cận người hiền và chọn bạn mà giao du; là người học rồi mới biết. “Nhiều lần phục” của lục tam giống các môn đệ ngày ngày, tháng tháng tiến gần đạo, là người sĩ mong đạt bậc hiền. “Đi giữa đường mà một mình phục” của lục tứ giống Trần Lương vui thích đạo của Chu Công và Khổng Tử; cũng là đồ đệ của thánh nhân, người học qua gian khổ. “Phục đôn hậu” của lục ngũ giống Thang và Vũ quay về xét mình, là bậc thánh mong đạt đến trời. “Mê phục” của thượng cửu giống Phi Liêm và Ác Lai, những kẻ dựa vào cái ác đến cùng mà không hối cải; là người chịu khổ mà không chịu học. Họ không chỉ gây họa cho bản thân mà còn gây họa cho thiên hạ, nên nói: “Mê phục, hung; có tai họa, cuối cùng sẽ đại bại.” Thánh nhân đối với “nhiều lần phục” của lục tam còn nói “không lỗi”, nhưng riêng trách “mê phục” của thượng lục như vậy. Coi trọng việc sửa lỗi và ghét sự cố chấp làm ác đến cùng, thật là thiết tha biết bao. Thoán truyện nói: “Tình cảm của thánh nhân hiện ra trong lời”, chẳng phải chính là ý này sao?
Tượng truyện nói: Sấm ở trong đất, đó là Phục. Vì vậy các bậc tiên vương vào ngày đông chí đóng cửa quan, thương nhân và khách bộ hành không đi lại, nhà vua cũng không tuần hành các phương.
Quẻ này là quẻ tháng mười một, nên Tượng truyện lấy “ngày chí” làm ý tượng; đó là lúc sấm ẩn trong lòng đất. Tiên vương quan sát tượng này, vào “ngày chí thì đóng cửa quan”, không mở cửa, ngăn thương nhân và người đi đường qua lại; nhà vua trong ngày ấy cũng “không tuần hành các phương”. Đó là để nuôi dưỡng dương khí đang sắp trở lại, không dám để tiết ra một chút nào, hết sức giữ yên tĩnh, nhờ vậy bảo toàn tính chính bền của nó. Lệnh tháng vào giữa mùa đông dạy xét cửa ngõ, cẩn trọng phòng ốc, nhất thiết đóng kín nhiều lớp; suy rộng ra thì có thể hiểu các tượng khác nhau của “đóng cửa quan”. “Đóng cửa quan” lấy Khôn làm ý đóng cửa; “thương nhân và người đi đường” lấy Khôn làm đông đảo dân chúng; “đi” lấy Chấn làm đường lớn; “các phương” lấy Khôn làm đất nước.
【Dự đoán】
○ Hỏi về thời vận: Vận may mới bắt đầu đến, còn chưa phát động. Cứ tĩnh tại chờ đợi, tự nhiên sẽ được cát.
○ Hỏi về kinh doanh: Hàng hóa đã đầy đủ, giá thị trường cũng bắt đầu biến động. Nên tạm ngừng bán, ắt sẽ có lợi.
○ Hỏi về nhà cửa: Nhà này hiện đang đóng cửa, tạm ngưng; phải đợi đến mùa xuân mới có thể chuyển đến ở. Cát.
○ Hỏi về chiến tranh: Phải đề phòng quân địch mai phục và chôn mìn dưới đất; nên tạm dừng giao chiến để dưỡng sức binh lực. Cát.
○ Hỏi về bệnh tật: Đây là chứng đàm hỏa, ăn uống không vào; khi sang tiết đông nên đề phòng.
○ Hỏi về việc kiện tụng: Nhất thời chưa thể xét xử kết thúc.
○ Hỏi về lục giáp: Sinh con trai, sinh vào khoảng xuân phân.
○ Hỏi về hôn nhân: Hiện người mai mối chưa đi nói chuyện, đầu xuân có thể thành. Cát.
○ Hỏi về người đi xa: Mùa đông chưa về, sang đầu xuân sẽ trở lại.
○ Hỏi về đồ mất: Nhất thời khó tìm, về sau có thể tìm được.
Sơ cửu: Chưa đi xa đã trở về; không có điều đáng hối tiếc, đại cát.
Sơ cửu: Chưa đi xa đã trở về; không có điều hối［114］ tiếc, đại cát.
Tượng truyện nói: Trở về khi chưa đi xa là tu thân.
Trong quẻ này, sơ cửu là một hào dương từ Càn đến, đi vào giữa quần âm của Khôn, đột nhiên trở về đúng vị trí vốn có; đó gọi là Phục. Phục của quẻ nói về sự tạo hóa, còn Phục của hào nói về lòng người. Hào này là lúc đầu của Phục, là khởi điểm của đạo Phục. Bảy ngày thì trở lại, nên nói “chưa đi xa”; vì vậy không đến nỗi hối tiếc mà được “đại cát”. “Đại cát” là cái cát của việc trở về Càn. “Chỉ” nghĩa là đến. Người dù là thánh hiền cũng không thể không có lỗi; điều đáng quý là sửa nhanh. Có lỗi mà không sửa thì tất nhiên sẽ hối và hung. Tượng truyện nói “để tu thân”; tu là bổ sung chỗ thiếu, sửa chữa chỗ sai. Người chiêm được quẻ này mà hiểu rõ thì có thể ngày ngày làm giảm dục vọng người, ngày ngày làm sáng tỏ thiên lý, có thể trở thành thánh, thành hiền. Hai chữ “tu thân” bao hàm ý nghĩa sâu xa, không thể không biết. Vì sao? Truyện của lục nhị nói về nhân và ca ngợi nhân; truyện của lục tứ nói về đạo và tán dương đạo. Hai chữ “tu thân” gồm cả nhân và đạo, điều liên quan thật lớn. Tâm ở bên trong, thân ở bên ngoài; xét về giữ gìn và nuôi dưỡng thì ở tâm, xét về tu sửa thì ở thân: thân và tâm là một.
【Dự đoán】
○ Hỏi về thời vận: Vận may sắp đến, dần dần phát động; mọi việc đều thuận lợi, đại cát.
○ Hỏi về kinh doanh: Những gì đã hao mất trước đây nay có thể lấy lại, tránh được hối tiếc. Đại cát.
○ Hỏi về nhà cửa: Cơ nghiệp cũ sắp được phục hưng, ở ngay trước mắt. Đại cát.
○ Hỏi về chiến tranh: Ngay hôm nay có thể chuyển bại thành công. Đại cát.
○ Hỏi về việc kiện tụng: Lần xét xử đầu tiên không công bằng; kháng cáo lần nữa ắt sẽ thắng. Đại cát.
○ Hỏi về hôn nhân: Duyên có lúc tan rồi lại thành, đại cát.
○ Hỏi về người đi xa: Chẳng bao lâu sẽ trở về. Cát.
○ Hỏi về bệnh tật: Tĩnh dưỡng là có thể hồi phục. Đại cát.
○ Hỏi về lục giáp: Hôm nay sinh con trai.
○ Hỏi về đồ mất: Hôm nay có thể tìm được.
【Ví dụ】 Tôi muốn mua một con ngựa để kéo xe, vừa lúc gặp ông Kodama Shosuke. Ông nói: “Năm ngoái tôi tìm một con ngựa tốt ở Nambu, sau đó không có tin tức nên đã mua riêng một con ngựa khác. Mấy hôm trước con ngựa ở Nambu đến, nhưng chuồng chật không chứa được. Ngài mua giúp tôi nhé?” Vì vậy tôi gieo quẻ xem con ngựa ấy có tốt không, được quẻ Phục biến sang Khôn.
Đoán rằng: Con ngựa này không thích hợp đi đường dài, chỉ thích hợp sáng đi tối về. Hào từ nói: “Chưa đi xa đã trở về; không có điều hối tiếc, đại cát”, có thể thấy rõ điều đó. Khi hào đầu biến thì thành Khôn; Khôn nói: “Giữ chính bền như ngựa cái thì lợi.” Nhờ vậy biết con ngựa này chắc chắn là ngựa cái, không có nỗi lo hung hãn phóng chạy. Sau đó tôi mua con ngựa ấy, quả nhiên đúng như lời đoán: tính nó mềm thuận, đặc biệt thích hợp kéo xe.
Tượng truyện nói: Trở về khi chưa đi xa là tu thân.
Trong quẻ này, sơ cửu là một hào dương từ Càn đến, đi vào giữa quần âm của Khôn, đột nhiên trở về đúng vị trí vốn có; đó gọi là Phục. Phục của quẻ nói về sự tạo hóa, còn Phục của hào nói về lòng người. Hào này là lúc đầu của Phục, là khởi điểm của đạo Phục. Bảy ngày thì trở lại, nên nói “chưa đi xa”; vì vậy không đến nỗi hối tiếc mà được “đại cát”. “Đại cát” là cái cát của việc trở về Càn. “Chỉ” nghĩa là đến. Người dù là thánh hiền cũng không thể không có lỗi; điều đáng quý là sửa nhanh. Có lỗi mà không sửa thì tất nhiên sẽ hối và hung. Tượng truyện nói “để tu thân”; tu là bổ sung chỗ thiếu, sửa chữa chỗ sai. Người chiêm được quẻ này mà hiểu rõ thì có thể ngày ngày làm giảm dục vọng người, ngày ngày làm sáng tỏ thiên lý, có thể trở thành thánh, thành hiền. Hai chữ “tu thân” bao hàm ý nghĩa sâu xa, không thể không biết. Vì sao? Truyện của lục nhị nói về nhân và ca ngợi nhân; truyện của lục tứ nói về đạo và tán dương đạo. Hai chữ “tu thân” gồm cả nhân và đạo, điều liên quan thật lớn. Tâm ở bên trong, thân ở bên ngoài; xét về giữ gìn và nuôi dưỡng thì ở tâm, xét về tu sửa thì ở thân: thân và tâm là một.
【Dự đoán】
○ Hỏi về thời vận: Vận may sắp đến, dần dần phát động; mọi việc đều thuận lợi, đại cát.
○ Hỏi về kinh doanh: Những gì đã hao mất trước đây nay có thể lấy lại, tránh được hối tiếc. Đại cát.
○ Hỏi về nhà cửa: Cơ nghiệp cũ sắp được phục hưng, ở ngay trước mắt. Đại cát.
○ Hỏi về chiến tranh: Ngay hôm nay có thể chuyển bại thành công. Đại cát.
○ Hỏi về việc kiện tụng: Lần xét xử đầu tiên không công bằng; kháng cáo lần nữa ắt sẽ thắng. Đại cát.
○ Hỏi về hôn nhân: Duyên có lúc tan rồi lại thành, đại cát.
○ Hỏi về người đi xa: Chẳng bao lâu sẽ trở về. Cát.
○ Hỏi về bệnh tật: Tĩnh dưỡng là có thể hồi phục. Đại cát.
○ Hỏi về lục giáp: Hôm nay sinh con trai.
○ Hỏi về đồ mất: Hôm nay có thể tìm được.
【Ví dụ】 Tôi muốn mua một con ngựa để kéo xe, vừa lúc gặp ông Kodama Shosuke. Ông nói: “Năm ngoái tôi tìm một con ngựa tốt ở Nambu, sau đó không có tin tức nên đã mua riêng một con ngựa khác. Mấy hôm trước con ngựa ở Nambu đến, nhưng chuồng chật không chứa được. Ngài mua giúp tôi nhé?” Vì vậy tôi gieo quẻ xem con ngựa ấy có tốt không, được quẻ Phục biến sang Khôn.
Đoán rằng: Con ngựa này không thích hợp đi đường dài, chỉ thích hợp sáng đi tối về. Hào từ nói: “Chưa đi xa đã trở về; không có điều hối tiếc, đại cát”, có thể thấy rõ điều đó. Khi hào đầu biến thì thành Khôn; Khôn nói: “Giữ chính bền như ngựa cái thì lợi.” Nhờ vậy biết con ngựa này chắc chắn là ngựa cái, không có nỗi lo hung hãn phóng chạy. Sau đó tôi mua con ngựa ấy, quả nhiên đúng như lời đoán: tính nó mềm thuận, đặc biệt thích hợp kéo xe.
Lục nhị: Phục tốt lành. Cát.
Lục nhị: Phục tốt lành. Cát.
Tượng truyện nói: Cái cát của “phục tốt lành” là do hạ mình theo điều nhân ở bên dưới.
Hào này lấy âm ở ngôi âm, được trung chính. Nó kề sát sơ cửu, chí hướng theo dương. Nó vui mừng vì sơ cửu có thể trở về với đạo, cam lòng hạ mình ở dưới để kết bạn với điều nhân; qua sự mài giũa, trau dồi lẫn nhau, niệm ác âm thầm tiêu mất, lòng thiện ngày càng sinh trưởng, nên nói “phục tốt lành, cát”. Hào đầu được cái chính của dương Càn, mở đầu đạo Phục, nên nói “đại cát”. Lục nhị lấy điều thiện ở người khác, tự mình thong thả thay đổi đường hướng; công lao đứng sau hào đầu, nên chỉ nói “cát”. Tượng truyện nói “hạ mình theo điều nhân” là vì hào đầu trở về với nhân, hào hai gần gũi và hạ mình theo đó, nên được cát. Trong ba trăm tám mươi bốn hào của Kinh Dịch, chưa từng nói đến chữ nhân, chỉ hào này nói đến. Điều gọi là “trong Phục thấy tâm trời đất”—tâm trời đất chính là nhân. Điều gọi là nhân là nguyên lý của cái thiện vốn có.
【Dự đoán】
○ Hỏi về thời vận: Vận hiện nay cũng tốt, việc gì cũng có thể chọn điều thiện mà theo, nên mọi việc đều được cát.
○ Hỏi về kinh doanh: Có thể cùng người khác chia sẻ lợi ích thì sự nghiệp ắt hưng thịnh. Cát.
○ Hỏi về nhà cửa: Trong gia đình có nhiều dấu hiệu an lành, tự nhiên có thể khôi phục cơ nghiệp cũ. Cát.
○ Hỏi về chiến tranh: Tạm thời ngừng công kích, giả tỏ yếu để dưỡng nhuệ khí. Cát.
○ Hỏi về bệnh tật: Nên chữa trị với vị thầy thuốc đầu tiên rồi tái khám. Cát.
○ Hỏi về người đi xa: Nhất định sẽ trở về cùng người lớn tuổi.
○ Hỏi về thai sản: Sinh con gái.
○ Hỏi về đồ mất: Hãy tìm ở chỗ thấp.
【Ví dụ】 Mùa xuân năm Minh Trị thứ 24, chánh án một tòa án và trưởng công tố đến sơn trang của tôi, xin đoán hành động của một vị quý hiển sau khi đệ đơn từ chức. Tôi gieo được quẻ Phục biến sang Lâm.
Đoán rằng: Sấm vào xuân hạ thì dâng lên trên mặt đất, vào thu đông thì ẩn dưới đất. Quẻ này là tượng sấm trở lại dưới đất và sắp sửa xuất hiện lần nữa. Vì vậy, tuy vị quý hiển hiện đang nhàn cư thong thả, có thể biết ngày trở lại chức vụ không còn xa.
Hai vị ấy kinh ngạc vì tôi đoán quyết quá dễ dàng, bèn nói: “Nếu Kinh Dịch dễ dàng như vậy thì mọi việc trong thiên hạ đều có thể hỏi Kinh Dịch hay sao?” Tôi đáp: “Đúng vậy. Kinh Dịch bao quát cực kỳ rộng; trong các sự vật của thiên hạ không có gì là không chứa trong đó, còn sự biến hóa của nó thì thần diệu, không thể dò lường, nên không có việc hay vật gì không thể dự đoán. Đã gieo quẻ thì quá khứ, hiện tại, tương lai đều được chỉ rõ, sự ứng nghiệm vang như tiếng vọng. Ngay cả những vụ việc giữa hai bên mà các ngài xét xử, thường che giấu gian trá, lấy sai làm đúng, vu sự thật thành giả dối, khiến việc phán quyết không dễ; gieo quẻ thì mưu gian sẽ lộ ra. Người ta vẫn nói: hỏi người không bằng hỏi thần. Nếu không, các ngài chỉ căn cứ pháp luật, dựa vào lời khai, làm sao bảo đảm không xử oan một ai? Người xưa nói ‘bói để quyết nghi’, chính là ý này. Về việc vị quý hiển từ chức, dư luận xôn xao. Tôi gieo một lần, thần chỉ cho tượng sấm ở dưới đất. Hào hai nói ‘phục tốt lành’, nên rõ ràng ông ta chỉ tạm thời nghỉ chức, ngày khác nhất định sẽ trở lại chức vụ. Tượng truyện nói: ‘Cái cát của phục tốt lành là do hạ mình theo điều nhân ở bên dưới.’ Từ đó cũng có thể thấy rõ.”
Hai người khâm phục hoàn toàn rồi ra về. Về sau vị quý hiển quả nhiên được phục chức, hai người càng kính phục rằng lời đoán của tôi không hề sai.
Tượng truyện nói: Cái cát của “phục tốt lành” là do hạ mình theo điều nhân ở bên dưới.
Hào này lấy âm ở ngôi âm, được trung chính. Nó kề sát sơ cửu, chí hướng theo dương. Nó vui mừng vì sơ cửu có thể trở về với đạo, cam lòng hạ mình ở dưới để kết bạn với điều nhân; qua sự mài giũa, trau dồi lẫn nhau, niệm ác âm thầm tiêu mất, lòng thiện ngày càng sinh trưởng, nên nói “phục tốt lành, cát”. Hào đầu được cái chính của dương Càn, mở đầu đạo Phục, nên nói “đại cát”. Lục nhị lấy điều thiện ở người khác, tự mình thong thả thay đổi đường hướng; công lao đứng sau hào đầu, nên chỉ nói “cát”. Tượng truyện nói “hạ mình theo điều nhân” là vì hào đầu trở về với nhân, hào hai gần gũi và hạ mình theo đó, nên được cát. Trong ba trăm tám mươi bốn hào của Kinh Dịch, chưa từng nói đến chữ nhân, chỉ hào này nói đến. Điều gọi là “trong Phục thấy tâm trời đất”—tâm trời đất chính là nhân. Điều gọi là nhân là nguyên lý của cái thiện vốn có.
【Dự đoán】
○ Hỏi về thời vận: Vận hiện nay cũng tốt, việc gì cũng có thể chọn điều thiện mà theo, nên mọi việc đều được cát.
○ Hỏi về kinh doanh: Có thể cùng người khác chia sẻ lợi ích thì sự nghiệp ắt hưng thịnh. Cát.
○ Hỏi về nhà cửa: Trong gia đình có nhiều dấu hiệu an lành, tự nhiên có thể khôi phục cơ nghiệp cũ. Cát.
○ Hỏi về chiến tranh: Tạm thời ngừng công kích, giả tỏ yếu để dưỡng nhuệ khí. Cát.
○ Hỏi về bệnh tật: Nên chữa trị với vị thầy thuốc đầu tiên rồi tái khám. Cát.
○ Hỏi về người đi xa: Nhất định sẽ trở về cùng người lớn tuổi.
○ Hỏi về thai sản: Sinh con gái.
○ Hỏi về đồ mất: Hãy tìm ở chỗ thấp.
【Ví dụ】 Mùa xuân năm Minh Trị thứ 24, chánh án một tòa án và trưởng công tố đến sơn trang của tôi, xin đoán hành động của một vị quý hiển sau khi đệ đơn từ chức. Tôi gieo được quẻ Phục biến sang Lâm.
Đoán rằng: Sấm vào xuân hạ thì dâng lên trên mặt đất, vào thu đông thì ẩn dưới đất. Quẻ này là tượng sấm trở lại dưới đất và sắp sửa xuất hiện lần nữa. Vì vậy, tuy vị quý hiển hiện đang nhàn cư thong thả, có thể biết ngày trở lại chức vụ không còn xa.
Hai vị ấy kinh ngạc vì tôi đoán quyết quá dễ dàng, bèn nói: “Nếu Kinh Dịch dễ dàng như vậy thì mọi việc trong thiên hạ đều có thể hỏi Kinh Dịch hay sao?” Tôi đáp: “Đúng vậy. Kinh Dịch bao quát cực kỳ rộng; trong các sự vật của thiên hạ không có gì là không chứa trong đó, còn sự biến hóa của nó thì thần diệu, không thể dò lường, nên không có việc hay vật gì không thể dự đoán. Đã gieo quẻ thì quá khứ, hiện tại, tương lai đều được chỉ rõ, sự ứng nghiệm vang như tiếng vọng. Ngay cả những vụ việc giữa hai bên mà các ngài xét xử, thường che giấu gian trá, lấy sai làm đúng, vu sự thật thành giả dối, khiến việc phán quyết không dễ; gieo quẻ thì mưu gian sẽ lộ ra. Người ta vẫn nói: hỏi người không bằng hỏi thần. Nếu không, các ngài chỉ căn cứ pháp luật, dựa vào lời khai, làm sao bảo đảm không xử oan một ai? Người xưa nói ‘bói để quyết nghi’, chính là ý này. Về việc vị quý hiển từ chức, dư luận xôn xao. Tôi gieo một lần, thần chỉ cho tượng sấm ở dưới đất. Hào hai nói ‘phục tốt lành’, nên rõ ràng ông ta chỉ tạm thời nghỉ chức, ngày khác nhất định sẽ trở lại chức vụ. Tượng truyện nói: ‘Cái cát của phục tốt lành là do hạ mình theo điều nhân ở bên dưới.’ Từ đó cũng có thể thấy rõ.”
Hai người khâm phục hoàn toàn rồi ra về. Về sau vị quý hiển quả nhiên được phục chức, hai người càng kính phục rằng lời đoán của tôi không hề sai.
Lục tam: Nhiều lần phục; nguy, nhưng không lỗi.
Lục tam: Nhiều lần phục; nguy, nhưng không lỗi.
Tượng truyện nói: Sự nguy hiểm của “nhiều lần phục”, xét về đạo nghĩa, thì không có lỗi.
Hào thứ ba ở vị trí không trung cũng không chính; chí thì cương mà bản chất lại nhu. Bản chất nhu thì gặp việc mà không nhìn rõ, chí cương thì cuồng táo, hành động càn quấy. Vì vậy cứ nhiều lần trở lại rồi nhiều lần thất lạc; bởi thế mới nói là “nguy”. Tuy nhiều lần thất lạc nhưng cũng nhiều lần trở lại, cuối cùng vẫn có thể “không lỗi”. Dù có nỗi lo mất thân, tổn hạnh, nhưng tự nhiên không mắc lỗi kiêu ngạo lâu dài và cố chấp theo điều sai. Vì vậy nói: “Trở lại luôn luôn, nguy, không lỗi”. Lời từ của Chu Công che giấu tội lỗi do nhiều lần vượt quá, mà nêu cái thiện của việc “trở lại luôn luôn”; Khổng Tử giải thích rằng “theo nghĩa lý thì không lỗi”. Đây là mở cho người ta con đường sửa lỗi, dời sang điều thiện. Ý nghĩa thật sâu xa!
【Dự đoán】
○ Hỏi thời vận: Khi tốt khi xấu, lúc được lúc mất; có giữ được cái đã được mà không để mất hay không là tùy ở con người.
○ Hỏi kinh doanh: Có lỗ có lãi; nếu làm cho lãi nhiều, lỗ ít thì dù bị lỗ vẫn có thể trở lại sinh lời.
○ Hỏi gia trạch: Có tượng chuyển dời, chưa ổn định.
○ Hỏi bệnh tật: Chữa khỏi rồi lại phát nhiều lần; tuy nguy hiểm nhưng vẫn có thể giữ không cho thành tai hại.
○ Hỏi việc kiện tụng: Có tượng nhiều lần lật lại lời khai, khiến sự việc chuyển thành nguy hiểm.
○ Hỏi người đi xa: Ý định trở về vẫn chưa quyết.
○ Hỏi lục giáp: Sinh con trai, có phần khó sinh nhưng không hại.
○ Hỏi đồ thất lạc: Không chỉ mất một lần, nhưng vẫn có thể tìm lại được.
【Ví dụ】Một thương nhân đến nhờ đoán vận khí, gieo được quẻ Return biến sang Brightness Hiding. Hào từ nói: “Hào sáu ba: Nhiều lần trở lại, nguy, không lỗi.”
Đoán rằng: Quẻ Return là tượng sấm ẩn trong đất, thời khí dương trở lại. Xét về việc người, đó là tượng ở trong trạng thái mê muội, rồi nhờ hối ngộ mà trở về bản nguyên. Hào ba không trung không chính, lời hào nói “nhiều lần trở lại, nguy, không lỗi”, nghĩa là nhiều lần hưng khởi rồi nhiều lần thất bại, nhọc nhằn mà không thành công. Sở dĩ chưa đến mức phá sản là vì gặp thời thì tự xét, hễ mất mát là sửa đổi, nên “không lỗi”. Sự thịnh suy của vận số do thiên số chi phối, không thể tránh khỏi. Khi vận thịnh, giống như thả thuyền xuôi dòng, căng buồm thuận gió, không nhọc mà nên công. Khi vận suy, giống như chèo thuyền ngược gió, ngược dòng; chẳng những nhọc mà vô công, người không bị tổn thương cũng rất hiếm. Người gieo quẻ phải sợ rơi vào tình trạng này, đặc biệt lưu ý sự thịnh suy của vận khí. Đến năm sau nữa, vận khí mới có thể hồi phục.
Thương nhân nghe xong, cảm động nói: “Quả đúng như lời đoán. Từ trước đến nay tôi liên tiếp thất bại, nay nghe lời này mới ngộ ra sai lầm của mình. Tôi xin thận trọng giữ nghề cũ, chờ thời vận.”
Tượng truyện nói: Sự nguy hiểm của “nhiều lần phục”, xét về đạo nghĩa, thì không có lỗi.
Hào thứ ba ở vị trí không trung cũng không chính; chí thì cương mà bản chất lại nhu. Bản chất nhu thì gặp việc mà không nhìn rõ, chí cương thì cuồng táo, hành động càn quấy. Vì vậy cứ nhiều lần trở lại rồi nhiều lần thất lạc; bởi thế mới nói là “nguy”. Tuy nhiều lần thất lạc nhưng cũng nhiều lần trở lại, cuối cùng vẫn có thể “không lỗi”. Dù có nỗi lo mất thân, tổn hạnh, nhưng tự nhiên không mắc lỗi kiêu ngạo lâu dài và cố chấp theo điều sai. Vì vậy nói: “Trở lại luôn luôn, nguy, không lỗi”. Lời từ của Chu Công che giấu tội lỗi do nhiều lần vượt quá, mà nêu cái thiện của việc “trở lại luôn luôn”; Khổng Tử giải thích rằng “theo nghĩa lý thì không lỗi”. Đây là mở cho người ta con đường sửa lỗi, dời sang điều thiện. Ý nghĩa thật sâu xa!
【Dự đoán】
○ Hỏi thời vận: Khi tốt khi xấu, lúc được lúc mất; có giữ được cái đã được mà không để mất hay không là tùy ở con người.
○ Hỏi kinh doanh: Có lỗ có lãi; nếu làm cho lãi nhiều, lỗ ít thì dù bị lỗ vẫn có thể trở lại sinh lời.
○ Hỏi gia trạch: Có tượng chuyển dời, chưa ổn định.
○ Hỏi bệnh tật: Chữa khỏi rồi lại phát nhiều lần; tuy nguy hiểm nhưng vẫn có thể giữ không cho thành tai hại.
○ Hỏi việc kiện tụng: Có tượng nhiều lần lật lại lời khai, khiến sự việc chuyển thành nguy hiểm.
○ Hỏi người đi xa: Ý định trở về vẫn chưa quyết.
○ Hỏi lục giáp: Sinh con trai, có phần khó sinh nhưng không hại.
○ Hỏi đồ thất lạc: Không chỉ mất một lần, nhưng vẫn có thể tìm lại được.
【Ví dụ】Một thương nhân đến nhờ đoán vận khí, gieo được quẻ Return biến sang Brightness Hiding. Hào từ nói: “Hào sáu ba: Nhiều lần trở lại, nguy, không lỗi.”
Đoán rằng: Quẻ Return là tượng sấm ẩn trong đất, thời khí dương trở lại. Xét về việc người, đó là tượng ở trong trạng thái mê muội, rồi nhờ hối ngộ mà trở về bản nguyên. Hào ba không trung không chính, lời hào nói “nhiều lần trở lại, nguy, không lỗi”, nghĩa là nhiều lần hưng khởi rồi nhiều lần thất bại, nhọc nhằn mà không thành công. Sở dĩ chưa đến mức phá sản là vì gặp thời thì tự xét, hễ mất mát là sửa đổi, nên “không lỗi”. Sự thịnh suy của vận số do thiên số chi phối, không thể tránh khỏi. Khi vận thịnh, giống như thả thuyền xuôi dòng, căng buồm thuận gió, không nhọc mà nên công. Khi vận suy, giống như chèo thuyền ngược gió, ngược dòng; chẳng những nhọc mà vô công, người không bị tổn thương cũng rất hiếm. Người gieo quẻ phải sợ rơi vào tình trạng này, đặc biệt lưu ý sự thịnh suy của vận khí. Đến năm sau nữa, vận khí mới có thể hồi phục.
Thương nhân nghe xong, cảm động nói: “Quả đúng như lời đoán. Từ trước đến nay tôi liên tiếp thất bại, nay nghe lời này mới ngộ ra sai lầm của mình. Tôi xin thận trọng giữ nghề cũ, chờ thời vận.”
Hào sáu bốn: Đi giữa đường, một mình trở lại.
Hào sáu bốn: Đi giữa đường, một mình trở lại.
Tượng truyện nói: “Đi giữa đường, một mình trở lại” là noi theo Đạo.
Hào này ở chính giữa năm hào âm liên tiếp, lại một mình ứng với hào đầu, chủ của quẻ. Vì thế nó có thể nổi bật giữa các hào âm, nương theo người nhân đức; trong lòng biết yêu điều thiện, không bị phong tục lôi kéo, và có thể trở về với Đạo. Do đó nói: “Đi giữa đường, một mình trở lại.” Đó là ý “chọn Trung dung; được một điều thiện thì hết lòng ghi giữ trong ngực, không để mất đi”. Tuy nhiên sự trở lại của hào này còn yếu ớt, nên chưa nói là cát. Tượng truyện nói “noi theo Đạo”: hào đầu trở về với Đạo, hào bốn theo nó, nên nói “noi theo Đạo”.
【Dự đoán】
○ Hỏi thời vận: Vận khí yếu, có ý muốn chấn hưng nhưng đáng tiếc là sức lực không theo kịp.
○ Hỏi kinh doanh: Mưu tính xác đáng, không mất chính đạo, chỉ đáng tiếc là vốn chưa đầy đủ.
○ Hỏi gia trạch: Nữ quyến nhiều, nam đinh ít, khó tránh nỗi cảm khái cô độc ngủ một mình, thức một mình, ca hát một mình.
○ Hỏi chiến tranh: Đề phòng bị phục kích giữa đường.
○ Hỏi bệnh tật: Là chứng hư nhược, nên theo vị thầy thuốc đã chữa từ đầu để điều trị điều dưỡng.
○ Hỏi người đi xa: Đến giữa đường sẽ quay lại, được bạn đồng hành rồi mới trở về.
○ Hỏi hôn nhân: Nên theo mối mai mối trước đây.
○ Hỏi đồ thất lạc: Hãy tìm ở giữa đường.
【Ví dụ】Tháng sáu năm Minh Trị thứ 22, một người bạn đến nói: “Có người muốn mua mảnh đất của tôi với giá tương xứng, đã thỏa thuận nhận một khoản tiền đặt cọc. Trước đó cũng có người muốn mua mảnh đất này, nhưng tôi chưa xác lập hợp đồng. Nay người kia lại đến gặp tôi, đưa ra giá cao hơn người mua trước. Vì vậy tôi định bồi thường cho người đã giao ước trước, xin hủy hợp đồng, nhưng không biết họ có đồng ý hay không. Xin hãy gieo một quẻ giúp tôi.” Gieo được quẻ Return biến sang Arousing.
Đoán rằng: Return là quẻ một hào dương trở lại, tượng mọi việc phục hồi như cũ. Vì vậy được quẻ này thì người đi xa bặt tin có thể đột nhiên về nhà; tiền cho vay bị đình trệ có thể bất chợt quay về; người phóng đãng lười biếng có thể trở lại với bản tâm. Đó đều là tượng của Return. Vậy biết rằng mảnh đất ông đã giao ước cũng không gặp trở ngại, nhất định sẽ trở lại tay ông. Về sau quả đúng như lời đoán.
Tượng truyện nói: “Đi giữa đường, một mình trở lại” là noi theo Đạo.
Hào này ở chính giữa năm hào âm liên tiếp, lại một mình ứng với hào đầu, chủ của quẻ. Vì thế nó có thể nổi bật giữa các hào âm, nương theo người nhân đức; trong lòng biết yêu điều thiện, không bị phong tục lôi kéo, và có thể trở về với Đạo. Do đó nói: “Đi giữa đường, một mình trở lại.” Đó là ý “chọn Trung dung; được một điều thiện thì hết lòng ghi giữ trong ngực, không để mất đi”. Tuy nhiên sự trở lại của hào này còn yếu ớt, nên chưa nói là cát. Tượng truyện nói “noi theo Đạo”: hào đầu trở về với Đạo, hào bốn theo nó, nên nói “noi theo Đạo”.
【Dự đoán】
○ Hỏi thời vận: Vận khí yếu, có ý muốn chấn hưng nhưng đáng tiếc là sức lực không theo kịp.
○ Hỏi kinh doanh: Mưu tính xác đáng, không mất chính đạo, chỉ đáng tiếc là vốn chưa đầy đủ.
○ Hỏi gia trạch: Nữ quyến nhiều, nam đinh ít, khó tránh nỗi cảm khái cô độc ngủ một mình, thức một mình, ca hát một mình.
○ Hỏi chiến tranh: Đề phòng bị phục kích giữa đường.
○ Hỏi bệnh tật: Là chứng hư nhược, nên theo vị thầy thuốc đã chữa từ đầu để điều trị điều dưỡng.
○ Hỏi người đi xa: Đến giữa đường sẽ quay lại, được bạn đồng hành rồi mới trở về.
○ Hỏi hôn nhân: Nên theo mối mai mối trước đây.
○ Hỏi đồ thất lạc: Hãy tìm ở giữa đường.
【Ví dụ】Tháng sáu năm Minh Trị thứ 22, một người bạn đến nói: “Có người muốn mua mảnh đất của tôi với giá tương xứng, đã thỏa thuận nhận một khoản tiền đặt cọc. Trước đó cũng có người muốn mua mảnh đất này, nhưng tôi chưa xác lập hợp đồng. Nay người kia lại đến gặp tôi, đưa ra giá cao hơn người mua trước. Vì vậy tôi định bồi thường cho người đã giao ước trước, xin hủy hợp đồng, nhưng không biết họ có đồng ý hay không. Xin hãy gieo một quẻ giúp tôi.” Gieo được quẻ Return biến sang Arousing.
Đoán rằng: Return là quẻ một hào dương trở lại, tượng mọi việc phục hồi như cũ. Vì vậy được quẻ này thì người đi xa bặt tin có thể đột nhiên về nhà; tiền cho vay bị đình trệ có thể bất chợt quay về; người phóng đãng lười biếng có thể trở lại với bản tâm. Đó đều là tượng của Return. Vậy biết rằng mảnh đất ông đã giao ước cũng không gặp trở ngại, nhất định sẽ trở lại tay ông. Về sau quả đúng như lời đoán.
Hào sáu năm: Trở lại một cách đôn hậu, không hối hận.
Hào sáu năm: Trở lại một cách đôn hậu, không hối hận.
Tượng truyện nói: “Trở lại một cách đôn hậu, không hối hận” là tự khảo xét mình bằng sự trung chính.
Hào Năm có đức nhu trung, tôn kính ngồi ở vị trí quân vương, vị trí đạt được trung đạo, cho nên có thể 'phục' (trở về). Quẻ Khôn đại diện cho sự dày dặn, cho nên gọi là 'đôn' (sâu dày). Tự biết lỗi sai của mình, không ngại chuyển hướng sang điều thiện, đã có thể trở về lại thêm vào sự 'đôn', đó là cái sáng của trí tuệ, cái dốc lòng của sức lực, một khi đã đạt được thì không để mất, làm sao có hối hận gì? Cho nên nói 'Đôn phục, không hối hận'. Tượng truyện nói: 'Dùng trung đạo để tự xét mình', ý nói sự trở về của hào Đầu là trở về từ gần, có thể tránh được hối hận; còn sự 'phục' của hào Năm là trở về ở sự sâu dày, hối hận có hay không chưa rõ, lúc này nên quay về mà 'tự xét mình'. Cái 'không xa mà trở về' của hào Đầu là việc bước vào đức, còn 'đôn phục' của hào Năm là việc thành tựu đức.
【Dự đoán】
○ Hỏi thời vận: Hiện nay vận khí đang ở chính đạo; làm việc gì cũng nên hậu đãi, sẽ có công lao từ trước và không hối tiếc về sau.
○ Hỏi kinh doanh: Tài lực đầy đủ, qua lại làm ăn đều thu lợi.
○ Hỏi gia trạch: Nền móng tổ nghiệp sâu dày, cơ nghiệp cũ lại sáng; tốt lành.
○ Hỏi chiến tranh: Quân lực hùng hậu, có thể công phá và thu phục thành trì.
○ Hỏi bệnh tật: Người bệnh tinh thần sung túc, khí thể đầy đặn, không đáng lo.
○ Hỏi sinh nở: Sinh con trai.
○ Hỏi đồ thất lạc: Nên tự mình suy xét, phỏng đoán.
【Ví dụ】Một vị cục trưởng đến nhờ đoán vận khí, gieo được quẻ Return biến sang Difficulty at the Beginning.
Đoán rằng: Return là tượng sấm ở trong đất; vận động đến cực điểm rồi trở lại tĩnh, nên gọi là Return. Nay được hào năm, nói về người tu thân trở về với Đạo: trở lại không ngừng rồi lại trở lại, nên gọi là “trở lại một cách đôn hậu”. Cách trở lại ấy cũng có thể nói là nghiêm với mình mà khoan với người. Người này lãnh đạo, đôn đốc đông người, được lòng mọi người; còn hối hận gì nữa? Thời vận có thể biết từ đó.
Tượng truyện nói: “Trở lại một cách đôn hậu, không hối hận” là tự khảo xét mình bằng sự trung chính.
Hào Năm có đức nhu trung, tôn kính ngồi ở vị trí quân vương, vị trí đạt được trung đạo, cho nên có thể 'phục' (trở về). Quẻ Khôn đại diện cho sự dày dặn, cho nên gọi là 'đôn' (sâu dày). Tự biết lỗi sai của mình, không ngại chuyển hướng sang điều thiện, đã có thể trở về lại thêm vào sự 'đôn', đó là cái sáng của trí tuệ, cái dốc lòng của sức lực, một khi đã đạt được thì không để mất, làm sao có hối hận gì? Cho nên nói 'Đôn phục, không hối hận'. Tượng truyện nói: 'Dùng trung đạo để tự xét mình', ý nói sự trở về của hào Đầu là trở về từ gần, có thể tránh được hối hận; còn sự 'phục' của hào Năm là trở về ở sự sâu dày, hối hận có hay không chưa rõ, lúc này nên quay về mà 'tự xét mình'. Cái 'không xa mà trở về' của hào Đầu là việc bước vào đức, còn 'đôn phục' của hào Năm là việc thành tựu đức.
【Dự đoán】
○ Hỏi thời vận: Hiện nay vận khí đang ở chính đạo; làm việc gì cũng nên hậu đãi, sẽ có công lao từ trước và không hối tiếc về sau.
○ Hỏi kinh doanh: Tài lực đầy đủ, qua lại làm ăn đều thu lợi.
○ Hỏi gia trạch: Nền móng tổ nghiệp sâu dày, cơ nghiệp cũ lại sáng; tốt lành.
○ Hỏi chiến tranh: Quân lực hùng hậu, có thể công phá và thu phục thành trì.
○ Hỏi bệnh tật: Người bệnh tinh thần sung túc, khí thể đầy đặn, không đáng lo.
○ Hỏi sinh nở: Sinh con trai.
○ Hỏi đồ thất lạc: Nên tự mình suy xét, phỏng đoán.
【Ví dụ】Một vị cục trưởng đến nhờ đoán vận khí, gieo được quẻ Return biến sang Difficulty at the Beginning.
Đoán rằng: Return là tượng sấm ở trong đất; vận động đến cực điểm rồi trở lại tĩnh, nên gọi là Return. Nay được hào năm, nói về người tu thân trở về với Đạo: trở lại không ngừng rồi lại trở lại, nên gọi là “trở lại một cách đôn hậu”. Cách trở lại ấy cũng có thể nói là nghiêm với mình mà khoan với người. Người này lãnh đạo, đôn đốc đông người, được lòng mọi người; còn hối hận gì nữa? Thời vận có thể biết từ đó.
Hào trên cùng: Mê muội trong sự trở lại, hung, có tai họa và họa do mình gây ra. Nếu đem quân xuất trận, cuối cùng sẽ đại bại; vua nước ấy gặp hung, đến mười năm cũng không thể chinh phạt.
Hào trên cùng: Mê muội trong sự trở lại, hung, có tai họa và họa do mình gây ra. Nếu đem quân xuất trận, cuối cùng sẽ đại bại; vua nước ấy gặp hung, đến mười năm cũng không thể chinh phạt.
Tượng truyện nói: “Cái hung của việc mê muội trong sự trở lại” là đi ngược đạo của bậc quân chủ.
Hào trên cùng ở cuối quẻ Return, cũng là chỗ cực của Khôn. Khôn tượng cho mê muội, nên nói “mê muội trong sự trở lại”. Đã mê mà không trở lại thì tất nhiên hung. “Có tai họa và họa do mình gây ra”: tai họa đến từ bên ngoài, còn họa tự chuốc do mình tạo nên. Mê đắm đến mức này thì đi đâu cũng gặp hại. Khôn tượng quần chúng, Arousing tượng hành động, nên nói “đem quân xuất trận”. Hào trên cùng của Khôn nói: “Rồng đánh nhau ngoài đồng, máu chúng đen vàng”, đó là bằng chứng quân đội đại bại. Quân đã đến mức “đại bại” thì vua nước ấy làm sao không gặp hung? Chiến tranh và tai họa nối tiếp, đến mười năm vẫn chưa dứt. Mười năm là tận số; đã bại một lần thì cuối cùng không thể chấn hưng. Nghĩa là mê muội và rốt cuộc không thể trở lại. Mọi tai họa trong thiên hạ đều do một niệm mê đắm mà ra: mê ở thân thì một thân chịu họa, mê ở nước thì cả nước chịu họa. Điều ấy cho thấy sâu sắc mối hại của việc mê muội trong sự trở lại. Tượng truyện nói “đi ngược đạo của quân chủ”: quân chủ của Return là hào dương đầu tiên, còn quân chủ của Enticement là hào âm đầu tiên. Kẻ mê muội ở hào trên không phụng theo hào dương thứ chín của Return mà lại phụng hào âm thứ sáu của Enticement, khiến âm dương đảo ngược. Vì vậy nói “đi ngược đạo của quân chủ”.
【Dự đoán】
○ Hỏi thời vận: Vận khí đảo lộn, làm việc trái lệch; thận trọng thì tránh được họa.
○ Hỏi kinh doanh: Hàng hóa không đủ, kỳ hạn không chuẩn, giá thị trường không xác định, tất sẽ hao tổn lớn; lúc này chưa thể khôi phục việc làm ăn, hung.
○ Hỏi gia trạch: Đề phòng tà khí, điềm quái; người ở phần nhiều bất lợi.
○ Hỏi chiến tranh: Xe trận rối loạn, cờ xí xiêu đổ, tượng đại bại.
○ Hỏi bệnh tật: Chứng bệnh đã nguy hiểm; bệnh lâu ngày mà kéo dài được mạng sống vẫn còn là may.
○ Hỏi người đi xa: Ở ngoài có nhiều điều hung, e rằng trong mười năm không thể trở về.
○ Hỏi lục giáp: Sinh con gái. Đứa con gái này khi trưởng thành cũng mang mệnh đại bại.
【Ví dụ】Tháng sáu năm Minh Trị thứ 20, ông Itagaki Taisuke vâng mệnh triều đình từ tỉnh Kochi đến. Triều đình ban tước vị để thưởng công trước đây, nhưng ông nhất quyết từ chối hai lần, khiến người đời bàn luận nhiều. Có người nói: “Quyết tâm từ chối tước vị chính là điều làm nên nhà Itagaki. Sự liêm khiết, lui nhường và khiêm cung của ông, người khác không thể sánh. Ông là lãnh tụ Đảng Tự do, cổ vũ mọi người; nếu một khi nhận vinh tước, chẳng phải sẽ bị người trong đảng ngầm cười chê sao?” Người khác nói: “Tước vị là mệnh lệnh vinh hiển của triều đình. Ông nhất quyết từ chối không nhận, e rằng sẽ bị trách vì trái chiếu mệnh.” Tôi vốn có giao tình với ông Itagaki, muốn tận trung khuyên bảo. Tôi đến thăm lữ quán, nhưng người tiếp khách lấy cớ ông bệnh để từ chối thay. Tôi bèn đến yết kiến Bá tước Sasaki Takayuki và nói: “Mỗi đông chí, tôi trai giới tắm gội, kính cẩn gieo quẻ về quốc sự và vận mệnh các vị đương quyền. Nay tôi gieo cho ông Itagaki, được hào trên của quẻ Earthquake within Earth.”
Đoán rằng: Return là quẻ một hào dương trở lại, một hào dương ẩn dưới lớp âm tích tụ. Xét về việc người, nếu để tia dương nhỏ bé này dần sinh trưởng và phát triển, mọi đại sự trong thiên hạ đều có thể được làm nên từ một hào dương ấy; quốc gia từ loạn mà trị, con người bỏ tà theo chính, tất cả đều nhờ vào nó. Nay được hào trên, lời hào nói: “Mê muội trong sự trở lại, hung.” Đó là tối tăm, chìm đắm, đánh mất sự sáng suốt vốn có, đến nỗi thiên tai và họa do người cùng lúc giáng xuống; làm nhục quân chủ, mất quân, không ai cứu vãn được. Đó là nguy hiểm đến cực điểm, tai họa không gì lớn hơn.
Lời hào hung hiểm đến thế khiến tôi thầm lo cho ông Itagaki. Trước đây ông Itagaki nắm giữ vị trí trọng yếu trong chính quyền, lập nhiều công lớn. Nay đã từ chức, chủ trương của ông chỉ còn tập trung trong Đảng Tự do; người trong đảng đủ hạng, ảnh hưởng tốt xấu lẫn lộn. Ngày sau nếu bị kích động mà sinh biến, hậu quả cũng khó lường. Cái hung trong lời hào phải chăng là điềm báo việc này?
Gần đây, tôi lại gieo một quẻ về việc ông Itagaki lần thứ hai từ chối tước vị, được quẻ Difficulty biến sang Excess.
Lời hào nói: “Hào chín hai: Khốn vì rượu và thức ăn. Dải thắt lưng đỏ sắp đến. Có lợi cho việc tế lễ. Xuất chinh thì hung, không lỗi.”
Trong quẻ này, các hào dương ở vị trí bốn và năm bị hai hào âm ở vị trí ba và trên che lấp; hào dương ở vị trí hai cũng bị hai hào âm ở vị trí đầu và ba che lấp, khiến chí hướng không thông, nên thành Difficulty. “Khốn vì rượu và thức ăn” chỉ tình cảnh khó khăn hiện tại của ông Itagaki. “Dải thắt lưng đỏ sắp đến” chỉ mệnh lệnh vinh hiển sắp ban xuống. “Có lợi cho việc tế lễ” chỉ việc bái nhận tước vị và cầu báo với thần linh. “Xuất chinh thì hung” nghĩa là chống lại mệnh lệnh triều đình sẽ gặp hung. Bái nhận mệnh lệnh thì bình ổn vô sự, nên nói “không lỗi”. Quẻ này nói rất rõ: ông Itagaki nên kính cẩn nhận mệnh, tuyệt đối không nên từ chối. Ông Itagaki là bạn cũ của ngài, xin ngài chuyển lời đoán và lời hào của tôi để báo cho ông ấy.
Bá tước Sasaki nói: “Lời ông rất chân thành, tôi cũng vô cùng cảm động, nhất định sẽ báo cho ông ấy. Ông hãy lại đến thăm Goto Shojiro và cho ông ấy biết quẻ này. Tôi cũng sẽ bàn với ông Goto, nhất định có thể khiến ông Itagaki nhận mệnh.” Vì thế tôi lại yết kiến Bá tước Goto, kể lại như trước và truyền đạt ý của Bá tước Sasaki. Bá tước Goto cảm ơn rồi nói: “Lạ thay! Cách gieo quẻ Chu Dịch của ông, xưa nay tôi chưa từng nghe thấy. Việc của ông Itagaki, tôi sẽ cùng ông Sasaki bàn bạc và nhất định dốc sức. Xin ông đừng lo.” Về sau quả nhiên nghe tin ông Itagaki đã bái nhận tước vị và mệnh lệnh. Lúc ấy lòng tôi mới được an ủi.
Tượng truyện nói: “Cái hung của việc mê muội trong sự trở lại” là đi ngược đạo của bậc quân chủ.
Hào trên cùng ở cuối quẻ Return, cũng là chỗ cực của Khôn. Khôn tượng cho mê muội, nên nói “mê muội trong sự trở lại”. Đã mê mà không trở lại thì tất nhiên hung. “Có tai họa và họa do mình gây ra”: tai họa đến từ bên ngoài, còn họa tự chuốc do mình tạo nên. Mê đắm đến mức này thì đi đâu cũng gặp hại. Khôn tượng quần chúng, Arousing tượng hành động, nên nói “đem quân xuất trận”. Hào trên cùng của Khôn nói: “Rồng đánh nhau ngoài đồng, máu chúng đen vàng”, đó là bằng chứng quân đội đại bại. Quân đã đến mức “đại bại” thì vua nước ấy làm sao không gặp hung? Chiến tranh và tai họa nối tiếp, đến mười năm vẫn chưa dứt. Mười năm là tận số; đã bại một lần thì cuối cùng không thể chấn hưng. Nghĩa là mê muội và rốt cuộc không thể trở lại. Mọi tai họa trong thiên hạ đều do một niệm mê đắm mà ra: mê ở thân thì một thân chịu họa, mê ở nước thì cả nước chịu họa. Điều ấy cho thấy sâu sắc mối hại của việc mê muội trong sự trở lại. Tượng truyện nói “đi ngược đạo của quân chủ”: quân chủ của Return là hào dương đầu tiên, còn quân chủ của Enticement là hào âm đầu tiên. Kẻ mê muội ở hào trên không phụng theo hào dương thứ chín của Return mà lại phụng hào âm thứ sáu của Enticement, khiến âm dương đảo ngược. Vì vậy nói “đi ngược đạo của quân chủ”.
【Dự đoán】
○ Hỏi thời vận: Vận khí đảo lộn, làm việc trái lệch; thận trọng thì tránh được họa.
○ Hỏi kinh doanh: Hàng hóa không đủ, kỳ hạn không chuẩn, giá thị trường không xác định, tất sẽ hao tổn lớn; lúc này chưa thể khôi phục việc làm ăn, hung.
○ Hỏi gia trạch: Đề phòng tà khí, điềm quái; người ở phần nhiều bất lợi.
○ Hỏi chiến tranh: Xe trận rối loạn, cờ xí xiêu đổ, tượng đại bại.
○ Hỏi bệnh tật: Chứng bệnh đã nguy hiểm; bệnh lâu ngày mà kéo dài được mạng sống vẫn còn là may.
○ Hỏi người đi xa: Ở ngoài có nhiều điều hung, e rằng trong mười năm không thể trở về.
○ Hỏi lục giáp: Sinh con gái. Đứa con gái này khi trưởng thành cũng mang mệnh đại bại.
【Ví dụ】Tháng sáu năm Minh Trị thứ 20, ông Itagaki Taisuke vâng mệnh triều đình từ tỉnh Kochi đến. Triều đình ban tước vị để thưởng công trước đây, nhưng ông nhất quyết từ chối hai lần, khiến người đời bàn luận nhiều. Có người nói: “Quyết tâm từ chối tước vị chính là điều làm nên nhà Itagaki. Sự liêm khiết, lui nhường và khiêm cung của ông, người khác không thể sánh. Ông là lãnh tụ Đảng Tự do, cổ vũ mọi người; nếu một khi nhận vinh tước, chẳng phải sẽ bị người trong đảng ngầm cười chê sao?” Người khác nói: “Tước vị là mệnh lệnh vinh hiển của triều đình. Ông nhất quyết từ chối không nhận, e rằng sẽ bị trách vì trái chiếu mệnh.” Tôi vốn có giao tình với ông Itagaki, muốn tận trung khuyên bảo. Tôi đến thăm lữ quán, nhưng người tiếp khách lấy cớ ông bệnh để từ chối thay. Tôi bèn đến yết kiến Bá tước Sasaki Takayuki và nói: “Mỗi đông chí, tôi trai giới tắm gội, kính cẩn gieo quẻ về quốc sự và vận mệnh các vị đương quyền. Nay tôi gieo cho ông Itagaki, được hào trên của quẻ Earthquake within Earth.”
Đoán rằng: Return là quẻ một hào dương trở lại, một hào dương ẩn dưới lớp âm tích tụ. Xét về việc người, nếu để tia dương nhỏ bé này dần sinh trưởng và phát triển, mọi đại sự trong thiên hạ đều có thể được làm nên từ một hào dương ấy; quốc gia từ loạn mà trị, con người bỏ tà theo chính, tất cả đều nhờ vào nó. Nay được hào trên, lời hào nói: “Mê muội trong sự trở lại, hung.” Đó là tối tăm, chìm đắm, đánh mất sự sáng suốt vốn có, đến nỗi thiên tai và họa do người cùng lúc giáng xuống; làm nhục quân chủ, mất quân, không ai cứu vãn được. Đó là nguy hiểm đến cực điểm, tai họa không gì lớn hơn.
Lời hào hung hiểm đến thế khiến tôi thầm lo cho ông Itagaki. Trước đây ông Itagaki nắm giữ vị trí trọng yếu trong chính quyền, lập nhiều công lớn. Nay đã từ chức, chủ trương của ông chỉ còn tập trung trong Đảng Tự do; người trong đảng đủ hạng, ảnh hưởng tốt xấu lẫn lộn. Ngày sau nếu bị kích động mà sinh biến, hậu quả cũng khó lường. Cái hung trong lời hào phải chăng là điềm báo việc này?
Gần đây, tôi lại gieo một quẻ về việc ông Itagaki lần thứ hai từ chối tước vị, được quẻ Difficulty biến sang Excess.
Lời hào nói: “Hào chín hai: Khốn vì rượu và thức ăn. Dải thắt lưng đỏ sắp đến. Có lợi cho việc tế lễ. Xuất chinh thì hung, không lỗi.”
Trong quẻ này, các hào dương ở vị trí bốn và năm bị hai hào âm ở vị trí ba và trên che lấp; hào dương ở vị trí hai cũng bị hai hào âm ở vị trí đầu và ba che lấp, khiến chí hướng không thông, nên thành Difficulty. “Khốn vì rượu và thức ăn” chỉ tình cảnh khó khăn hiện tại của ông Itagaki. “Dải thắt lưng đỏ sắp đến” chỉ mệnh lệnh vinh hiển sắp ban xuống. “Có lợi cho việc tế lễ” chỉ việc bái nhận tước vị và cầu báo với thần linh. “Xuất chinh thì hung” nghĩa là chống lại mệnh lệnh triều đình sẽ gặp hung. Bái nhận mệnh lệnh thì bình ổn vô sự, nên nói “không lỗi”. Quẻ này nói rất rõ: ông Itagaki nên kính cẩn nhận mệnh, tuyệt đối không nên từ chối. Ông Itagaki là bạn cũ của ngài, xin ngài chuyển lời đoán và lời hào của tôi để báo cho ông ấy.
Bá tước Sasaki nói: “Lời ông rất chân thành, tôi cũng vô cùng cảm động, nhất định sẽ báo cho ông ấy. Ông hãy lại đến thăm Goto Shojiro và cho ông ấy biết quẻ này. Tôi cũng sẽ bàn với ông Goto, nhất định có thể khiến ông Itagaki nhận mệnh.” Vì thế tôi lại yết kiến Bá tước Goto, kể lại như trước và truyền đạt ý của Bá tước Sasaki. Bá tước Goto cảm ơn rồi nói: “Lạ thay! Cách gieo quẻ Chu Dịch của ông, xưa nay tôi chưa từng nghe thấy. Việc của ông Itagaki, tôi sẽ cùng ông Sasaki bàn bạc và nhất định dốc sức. Xin ông đừng lo.” Về sau quả nhiên nghe tin ông Itagaki đã bái nhận tước vị và mệnh lệnh. Lúc ấy lòng tôi mới được an ủi.